Nederlandse Grondwet:
Mr.dr. D. (Dirk) Fock

Mr.dr. D. (Dirk) Fock

foto Mr.dr. D. (Dirk) Fockvergrootglas Vooraanstaande liberale staatsman uit de eerste helft van de twintigste eeuw. Was advocaat en provinciebestuurder en kwam in 1901 voor een Rotterdams district in de Tweede Kamer. Had grote belangstelling voor koloniale vraagstukken en werd in het kabinet-De Meester minister van KoloniŽn. Keerde in 1913 terug in de Kamer na Gouverneur van Suriname te zijn geweest. In 1917 volgde hij Borgesius op als Kamervoorzitter. Dat ambt bekleedde hij met veel gezag en met strakke hand wist hij de vaak lastige communistische en links-socialistische afgevaardigden in de hand te houden. In 1921 Landvoogd van Nederlands-IndiŽ en in dat ambt conservatief en vrij kleurloos. Bleef tot op hoge leeftijd politiek actief als partijvoorzitter en lid van de Eerste Kamer. Bekritiseerde toen zijn opvolger als Gouverneur-Generaal, De Graeff.

Vrijheidsbond, Liberale Unie
in de periode 1901-1935: lid Tweede Kamer, voorzitter Tweede Kamer, lid Eerste Kamer, fractievoorzitter EK, minister, Gouverneur-Generaal van Nederlands-IndiŽ, Gouverneur van Suriname

1.

voornaam (roepnaam)

Dirk (Dirk)

2.

personalia

geboorteplaats en -datum
Wijk bij Duurstede, 19 juni 1858

overlijdensplaats en -datum
's-Gravenhage, 17 oktober 1941

levensbeschouwing
Doopsgezind

3.

partij/stroming

partij(en)
  • Liberale Unie, tot april 1921 
  • Liberale Staatspartij "De Vrijheidsbond", vanaf april 1921 

lid tussentijds gevormde fractie(s)
Vooruitstrevend-Liberale Kamerclub, van 2 december 1902 tot juni 1905

4.

hoofdfuncties

  • advocaat en procureur te Semarang, van 1880 tot januari 1881 
  • advocaat en procureur te Batavia, van 14 januari 1881 tot 1898 
  • advocaat te Rotterdam, vanaf 1899 
  • lid Provinciale Staten van Zuid-Holland, van 6 november 1900 tot 17 augustus 1905 (voor het kiesdistrict Rotterdam III) 
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 17 september 1901 tot 17 augustus 1905 (voor het kiesdistrict Rotterdam I) 
  • lid gemeenteraad van Rotterdam, van 20 augustus 1903 tot 23 februari 1905 
  • lid Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland, van 17 februari 1905 tot 17 augustus 1905 
  • minister van KoloniŽn, van 17 augustus 1905 tot 11 februari 1908 
  • Gouverneur van Suriname, van 10 augustus 1908 tot 1 juli 1911 (benoemd bij K.B. van 11 mei 1908) 
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 16 september 1913 tot 14 oktober 1920 (in 1913-1918 voor het kiesdistrict Haarlem) 
  • voorzitter Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 25 januari 1917 tot 8 oktober 1920 
  • Gouverneur-Generaal van Nederlands-IndiŽ, van 24 maart 1921 tot 6 september 1926 (benoemd bij K.B. van 28 september 1920) 
  • lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 17 september 1929 tot 17 september 1935 
  • fractievoorzitter 'Vrijheidsbond', Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 20 september 1932 tot 17 september 1935 

ambtstitel
  • minister van staat, van 24 augustus 1928 tot 17 oktober 1941 

5.

partijpolitieke functies

  • voorzitter Liberale Unie, van 1914 tot 1916 
  • voorzitter Liberale Staatspartij "De Vrijheidsbond", van 8 januari 1927 tot 15 oktober 1933 
  • erevoorzitter Liberale Staatspartij "De Vrijheidsbond", van 5 mei 1934 tot 17 oktober 1941 

lijsttrekkerschap etc.
  • lijstaanvoerder Liberale Unie, Tweede Kamerverkiezingen 1918 (in de kieskringen Rotterdam, 's-Gravenhage, Leiden en Dordrecht) 

6.

nevenfuncties

  • redacteur "Indisch Weekblad van het Recht", van 1885 tot 1887 
  • redacteur "Indisch Weekblad van het Recht", van 1889 tot 1897 
  • consul van Oostenrijk-Hongarije te Batavia, vanaf 1892 
  • voorzitter commissie inrichting middelbaar onderwijs te Nederlands-IndiŽ, van 1915 tot 1916 
  • lid College van Curatoren Nederlandsch-Indische Bestuursacademie, van 30 december 1915 tot oktober 1920 
  • lid Commissie van Advies Uitvoering der Oorlogsmolestverzekeringswet, vanaf 1916 (nog in 1919) 
  • voorzitter Commissie van uitvoering inzake het middenstandskrediet, omstreeks 1919 
  • voorzitter Maatschappij ter bevordering van het natuurkundig onderzoek der Nederlandsche KoloniŽn, omstreeks 1920 
  • lid Nederlandse delegatie Volkenbond, vanaf 1920 

afgeleide functies, presidia etc.
  • lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van april 1916 tot september 1916 (voorzitter tweede afdeling) 
  • voorzitter Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van januari 1917 tot 8 oktober 1920 
  • voorzitter Huishoudelijke Commissie (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van januari 1917 tot 8 oktober 1920 
  • voorzitter vaste commissie voor Buitenlandse Zaken (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 17 september 1919 tot 8 oktober 1920 

erefuncties, comitť's van aanbeveling etc.
  • erelid Indisch Genootschap, omstreeks 1926 
  • erevoorzitter Nederlandse Vereeniging voor den Volkszang, afdeling 's-Gravenhage 

7.

opleiding

voortgezet onderwijs
  • vijfjarige h.b.s. (slechts 3 klassen) 
  • Gymnasium Haganum te 's-Gravenhage 

academische studie
  • rechtswetenschap (gepromoveerd op stellingen), Rijksuniversiteit Leiden, van 30 september 1875 tot 21 mei 1880 
  • staatswetenschap (gepromoveerd op dissertatie), Rijksuniversiteit Leiden, van 30 september 1875 tot 21 mei 1880 

8.

activiteiten

als parlementariŽr
  • Sprak als Tweede Kamerlid hoofdzakelijk over koloniale aangelegenheden 
  • Voerde in de Eerste Kamer regelmatig het woord over koloniale zaken en over onderwerpen op economisch gebied 

als bewindspersoon (beleidsmatig)
  • Bevorderde als minister het onderwijs in Nederlands-IndiŽ 

als bewindspersoon (wetgeving)
  • Bracht in 1906 een wet tot stand tot wijziging van het Regerings-Reglement voor Nederlands-IndiŽ betreffende de rechtspraak in Nederlands-IndiŽ. Algemene verordeningen (ordonanties) over het privaat-, straf- en procesrecht moeten voor alle bevolkingsgroepen van IndiŽ het in Nederland geldende recht volgen. Afwijking hiervan (en derhalve handhaving van de adat) voor inlandse groepen is echter toegestaan. 

9.

wetenswaardigheden

algemeen
  • In 1912 ontging hem in het district Hoorn een liberale kandidatuur voor de Tweede Kamer toen hij het aflegde tegen W. de Jong 
  • Verliet in april 1919 de voorzittersstoel om deel te kunnen nemen aan een debat over de Indische begroting. Hij had namelijk kritiek op het beleid van Gouverneur-Generaal Van Limburg Stirum, die de pas opgerichte Volksraad grotere invloed op het bestuur wilde geven en ook verdere bestuurshervormingen voorstond. 
  • Trad als Gouverneur-Generaal krachtig op tegen de nationalisten en bracht de financiŽn van Nederlands-IndiŽ op orde 

verkiezingen
  • Versloeg in 1901 J.Th. de Visser (c.h.p.) na herstemming 
  • Versloeg in 1905 R.J.W. Rudolph (arp) na herstemming 
  • Versloeg in 1913 jhr. D.E. van Lennep (chu) na herstemming 
  • Versloeg in 1917 M.C. van Wijhe (sdp) en Z. Kamerling (comitť anti-grondwetsherziening) 
  • Werd in 1929 tot Eerste Kamerlid gekozen door Groep I: Noord-Brabant, Zeeland, Utrecht en Limburg 

niet-aanvaarde politieke functies
  • lid Tweede Kamer, 1905 (niet aangenomen in verband met zijn benoeming tot minister) 

woonplaats(en)/adres(sen)
  • Nederlands-IndiŽ, van juni 1880 tot 1898 
  • Rotterdam, van 1899 tot 1905 
  • 's-Gravenhage, Laan van Meerdervoort 52b, omstreeks 1914 
  • 's-Gravenhage, Paleisstraat 10, omstreeks 1928 en nog in 1931 
  • 's-Gravenhage, Laan Copes van Cattenburch 56, omstreeks 1933 en nog in 1938 

ridderorden
  • Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw, oktober 1920 
  • Grootkruis Orde van de Nederlandse Leeuw, 7 september 1926 (bij zijn afscheid als G.G.) 

10.

publicaties/bronnen

publicaties
"Iets over artikel 23 der wet van 12 juli 1855 Staatsblad no. 102" (dissertatie, 1880)

literatuur/documentatie
  • D. Hans, "Mr. D. Fock", in: "Parlementsfilm" (z.j.) 
  • F. van Anrooij, "Fock, Dirk (1858-1941)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel I, 184 
  • Persoonlijkheden in het Koninkrijk der Nederlanden in woord en beeld (1938) 
  • Onze Afgevaardigden, 1901, 1905, 1913 
  • Ned. Patriciaat, 1917 
  • F. van Anrooij, "Groeiend wantrouwen. Onderwijsbeleid in Nederlands IndiŽ onder gouverneur-generaal D. Fock (1921-1926) (diss. Universiteit Utrecht) 

Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland

archivalia via site Nationaal Archief
vindplaatsen en beschrijvingen verzameld door het Nationaal Archief

11.

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
  • gehuwd te Batavia, 30 juni 1881 (echtgenote overleden 24 december 1913) 
  • gehuwd (tweede huwelijk) te 's-Gravenhage, 11 maart 1926 (echtgenote overleden 2 mei 1931) 

echtgeno(o)t(e)/partner
W.C.C. Doffegnies, Wilhelmina Catharina Cornelia

2e echtgeno(o)t(e)/partner
A.F.J. Diemont, Alida FranÁoise Johanna

kinderen
2 zoons en 1 dochter (uit eerste huwelijk)

vader
Mr. C. Fock, Cornelis

geboorteplaats en/of -datum
Amsterdam, 29 november 1828

moeder
M.A. Uyttenhooven, Maria Anna

geboorteplaats en/of -datum
Vlissingen, 21 januari 1830

broers en zusters
2 broers en 1 zus

beroep grootvader (vaderskant)
  • assuradeur 
  • president "De Nederlandsche Bank" 

familierelaties
  • Zoon van C. Fock, burgemeester van Amsterdam, minister, Commissaris des Konings en Tweede Kamerlid 
  • Zwager van J.W.C. Tellegen, burgemeester van Amsterdam 
  • Oom van C.L.W. Fock, secretaris-generaal en Commissaris der Koningin 

                                                                                                                                                                         

 

Inhoud

  • Contact
  • Home