Nederlandse Grondwet:
Zweden

Zweden is een oud, democratisch koninkrijk. Het land staat bekend als progressieve, geëmancipeerde verzorgingsstaat. Tussen 1814 en 1905 bestond er een personele unie tussen Noorwegen en Zweden. In 1995 werd het land lid van de Europese Unie, maar het heeft ervan afgezien de euro in te voeren.

Zweden kent een krijgshaftige geschiedenis met onder meer de expansie van de Vikingen (8e-10e eeuw) en militaire campagnes in Rusland (18e eeuw). Niettemin bleef het land tijdens de twee grote wereldoorlogen neutraal. Na 1945 bouwde het land tijdens kabinetten onder leiding van Tage Erlander de welvaartsstaat op, terwijl ondernemingen als Saab, Volvo, Ikea, ABB en Eriksson belangrijke posities verwierven op de wereldmarkt. Het land kent één van de meest stringente milieuwetgeving van Europa. De in 1986 vermoorde premier Olaf Palme was een vooraanstaand internationaal politicus.

Zweden komt jaarlijks in het wereldnieuws, door de uitreiking van de Nobelprijzen in de hoofdstad Stockholm. Belangrijke 20e-eeuwse auteurs zijn Per Olov Enquist, Astrid Lindgren en Pär Lagerkvist. De regisseur Ingmar Bergman en de filmdiva's Ingrid Bergman en Greta Garbo hebben hun stempel gedrukt op de twintigste-eeuwse cinema. Sinds ABBA in de jaren '70 de popmuziek blijvend beïnvloedde, komen Zweedse artiesten regelmatig terug in internationale hitlijsten.

Belangrijke sportprestaties zijn onder meer geleverd door de tennissers Björn Borg, Mats Wilander en Stefan Edberg, de schaatser Tommy Gustafsson, de skiër Ingemar Stenmark, de tafeltennisser Jan-Ove Waldner en het nationale ijshockeyteam. In 1958 bereikte Zweden in eigen land de finale van het WK-voetbal. Bekende Zweedse voetballers waren Gren, Liedholm en Nordahl en later Kindvall, Edström en Henke Larssen. In 2004 werd op de Olympische Spelen bij drie atletieknummers goud gewonnen.

Sinds de parlementsverkiezingen van september 2006 wordt Zweden geregeerd door een centrumrechts coalitiekabinet onder leiding van Fredrik Reinfeldt. Bij de parlementsverkiezingen van september 2010 verloren de centrumrechtse partijen hun meerderheid, maar de linkse oppositie verloor nog meer. Nieuwgekozen is de extreemrechtse Zweden Democraten. Het kabinet-Reinfeldt regeert nu verder als minderheidsregering.

Na de Tweede Wereldoorlog werd de Zweedse politiek gedomineerd door de sociaaldemocraten, met Tage Erlander (1946-1969) en Olaf Palme (1969-1976) als minister-presidenten. Vanaf 1976 waren centrumrechtse kabinetten aan het bewind. Drie daarvan werden geleid door Thorbjörn Fälldin van de Centrumpartij (Centerpartiet).

Na de door de sociaaldemocraten gewonnen parlementsverkiezingen van 1982 kwam er opnieuw een kabinet-Palme. Palme werd op 12 maart 1986 vermoord, waarna Ingvar Carlsson hem opvolgde. De sociaaldemocraten bleven daarna tot 2006 aan de macht, met een onderbreking in 1991-1994 toen Carl Bildt een centrumrechts kabinet leidde.

Zweden is een parlementaire constitutionele monarchie. De koning is staatshoofd, maar heeft sinds 1974 geen regeringsfunctie meer. De parlementsvoorzitter wijst de formateur aan. De regering wordt geleid door de minister-president (statsminister), die ook de ministers benoemt. Kabinetten moeten op een parlementaire meerderheid steunen, maar met name de sociaaldemocraten vormden vaak minderheidskabinetten.

Het parlement (Riksdag) bestaat sinds 1974 uit één Kamer en wordt voor een vaste termijn van vier jaar (tot 1994 drie jaar) gekozen. Ontbinding is mogelijk, maar is sinds 1958 niet meer voorgekomen. De Riksdag heeft (mede)wetgevende en controlerende taken.

Sinds de Grondwetsherziening van 1974 is het houden van bindende referenda mogelijk, maar referenda zijn in de praktijk meestal raadgevend. In 1994 was er een referendum over toetreding tot de EU en in 2003 over invoering van de euro.

kiesstelsel

De 349 leden van de Riksdag worden gekozen op basis van evenredige vertegenwoordiging. Kiezers kunnen of op een partij stemmen of op een specifieke kandidaat. Voor 310 zetels worden in 29 districten verkiezingen gehouden. De overige 39 zetels worden als restzetels over de gekozen partijen verdeeld. Er is een nationale kiesdrempel van vier procent en een van twaalf procent in districten.

partijen

De grootste partij van Zweden is de sociaaldemocratische arbeiderspartij SAP (Sveriges socialdemokratiska arbetareparti of kortweg Socialdemokraterna). Zij vormt met de Vänsterpartiet (V) en Miljöpartiet de Gröna (MP) een rood-groene coalitie (De rödgröna). De Vänsterpartiet (Linkse partij) is de voormalige communistische partij en is te vergelijken met de Nederlandse SP. De MP is het GroenLinks van Zweden.

Ter rechterzijde staat de Allians för Sverige, die wordt gevormd door de gematigde coalitiepartij (Moderata samlingspartiet, of kortweg Moderaterna) de Centerpartiet (C), Folkpartiet liberalema (FP) en Kristdemokraterna (KD, tot 1996 KDS).

Moderaterna is de conservatief-liberale partij, maar is in het Europees Parlement aangesloten bij de christendemocratische EVP. Dat geldt eveneens voor de christendemocratische (christen-sociale) KD. De Centerpartiet is conservatief sociaal-liberaal, terwijl de FP (Liberale Volkspartij) progressief sociaal-liberaal is.

Bij de verkiezingen van 2010 behaalde de extreemrechtse, antimigratiepartij Sverigedemokraternas (Zweden Democraten) voor het eerst zetels.

Het kabinet-Reinfeldt is een minderheidskabinet gevormd door Moderaterna, Centerpartiet, KD en FP. Reinfeldt is lid van de grootste coalitiepartij Moderaterna. Partijgenoten van hem zijn minister van Buitenlandse Zaken Carl Bildt en minister van Financiën Anders Borg. Tot begin 2010 maakte de huidige eurocommissaris Cecilia Malmström deel uit van het kabinet als minister voor EU-zaken.