Nederlandse Grondwet:
Artikel 1: Gelijke behandeling en discriminatieverbod

 
XXX Artikel 1 2

Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan.

In het Engels|In het Frans|In het Duits|In het Spaans  

1.

Toelichting

Discriminatieverbod

Artikel 1 gaat over het gelijkheidsbeginsel. Dit beginsel geeft aan wetgever, bestuur en rechters de opdracht om bij het stellen van regels of het nemen van beslissingen mensen in gelijke gevallen op een gelijke manier te behandelen.

Er behoeft echter geen sprake te zijn van een gelijk geval als er sprake is van een gerechtvaardigd verschil. Zo mogen er best eisen worden gesteld aan het opleidingsniveau van mensen om een bepaald beroep te mogen uitoefenen. Maar er mag geen onderscheid worden gemaakt op grond van bijvoorbeeld godsdienst of geslacht. Zo moeten mannen en vrouwen bijvoorbeeld wel evenveel verdienen als ze hetzelfde werk doen of werk dat heel erg vergelijkbaar is.

Discriminatie op basis van godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, of op welke andere grond dan ook, is verboden. De woorden of op welke grond dan ook breiden het verbod van discriminatie tot andere dan de in dit artikel genoemde discriminatiegronden uit.

In de wet Algemene wet gelijke behandeling is dit artikel nader uitgewerkt. In artikel 137 van het Wetboek van Strafrecht staan bepalingen waarmee discriminatie kan worden bestraft.

2.

In eenvoudig Nederlands

In Nederland behandelen we iedereen op dezelfde manier. Natuurlijk alleen als de situaties hetzelfde zijn of heel veel op elkaar lijken. Discriminatie mag niet.

Uitleg

We behandelen iedereen op dezelfde manier. Dat is waar en ook weer niet helemaal. Het is bijvoorbeeld niet zo dat iedereen in Nederland hetzelfde salaris of pensioen moet krijgen. Maar mannen en vrouwen moeten bijvoorbeeld wel evenveel verdienen als ze hetzelfde werk doen of werk dat heel erg vergelijkbaar is. Daarom staat er in artikel 1 ook dat we wel gelijk behandelen, maar alleen als de situaties heel veel op elkaar lijken.

3.

In de visie van Kortmann

In 2008 heeft prof. dr. C.A.J.M. Kortmann een voorstel gedaan voor een "goede grondwet die inzichtelijk en bij de tijd is". Voor dit artikel deed hij de volgende suggestie:

lid 1. Nederland is een democratische rechtsstaat

lid 2. Nederland respecteert en waarborgt de menselijke waardigheid, de gelijkheid van allen voor de wet, de rechtszekerheid en de overige fundamentele rechtsbeginselen.

4.

b. Parlementaire debatten

  • 2010-06-24 TK - spoeddebat over het snel groeiende antisemitisme in Nederland.
  • 2010-06-22 TK - Vragen van het lid Van Miltenburg aan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, bij diens afwezigheid gesteld aan de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, mevrouw Van Bijsterveldt-Vliegenthart, en aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over het bericht "Homoafkeuring bijzondere scholen mag".
  • 2009-01-27 TK - Vragen van het lid Rutte aan de minister-president, minister van Algemene Zaken, over de strafvervolging van de heer Wilders.
  • 2008-12-09 TK - Vragen van het lid Van der Ham aan de viceministerpresident, minister voor Jeugd en Gezin, en de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over de onenigheid in het kabinet ten aanzien van de mogelijkheid voor religieuze scholen om onder bepaalde voorwaarden mensen te weigeren, bijvoorbeeld homo's en lesbische leraren, omdat zij niet zouden passen in de religieuze achtergrond van de school (de enkelefeitconstructie).
  • 2008-09-03 TK - het wetsvoorstel Wijziging van de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte in verband met de uitbreiding met onderwijs als bedoeld in de Wet op het primair onderwijs en de Wet op het voortgezet onderwijs en met wonen (30859).
  • 2008-03-19 TK - debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 11 maart 2008 over ingebrekestelling door de Europese Commissie inzake gelijke behandeling.
  • 2005-07-03 TK - Behandeling van de minister van de minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties over grondrechten in een pluriforme samenleving

5.

Literatuur

Ter oriëntatie

  • Gelijke behandeling : handleiding voor de praktijk / Lydia Lousberg, Lydia Lousberg, 2007, tab [nl]
  • Verschil moet er zijn : bestuur tussen discriminatie en differentiatie / [Raad voor het openbaar bestuur], 2006, Ook verschenen als online resource Met lit. opg [nl]

Wetenschappelijk

  • Grondrechten en rechtsbescherming in Nederland, P.W.C. Akkermans, C.J. Bax, L.F.M. Verhey, 3e druk, Het gelijkheidsbeginsel, blz. 49 t/m 54.
  • De Grondwet onder redactie van P.W.C. Akkermans en A.K. Koekkoek, Artikel 1, blz. 38 t/m 61.
  • Handboek van het Nederlandse staatsrecht, Van der Pot (bewerkt door D.J. Elzinga, R. de Lange), 15e druk, Het recht op gelijkheid, blz 299 t/m 325.

6.

Praktijkvragen

Bij de rijksoverheid komen een aantal vragen over discriminatie en ongelijke behandeling binnen, zoals

Heeft u een andere vraag? Klik dan hier om deze online aan de rijksoverheid te stellen. Of bel gratis 0800-8051.

7.

Internationale context

De European Commission for Democracy through Law van de Raad van Europa - ook bekend als de Venice Commission - onderhoudt een database die de constituties en belangrijke constitutionele jurisprudentie van een groot aantal landen via een zeer gedetailleerde systematische index toegankelijk maakt.

 
5.2 Equality
5.2.1 Scope of application
5.2.2 Criteria of distinction
5.2.2.1 Gender
5.2.2.2 Race
5.2.2.3 Ethnic origin
5.2.2.4 Citizenship or nationality
5.2.2.5 Social origin
5.2.2.6 Religion
5.2.2.11 Sexual orientation

Klik hier om deze systematische index te openen, ga naar de gewenste onderwerpcode en klik op Précis voor relevante jurisprudentie of op Const. voor relevante constituties.

8.

Ontwikkeling artikel

1798

Alle Leden der Maatschappij hebben, zonder onderscheiding van geboorte, bezitting, stand, of rang, eene gelijke aanspraak op derzelver voordeelen.

1801

Alle Leden der Maatschappij zijn gelijk voor de Wet zonder eenig onderscheid van rang of geboorte.

1805

Het groote beginsel der Maatschappelijke Vrijheid bestaat daarin, dat de Wet gelijke Regten verzekere en gelijke Pligten oplegge aan alle Burgers, zonder onderscheid van rang of geboorte.

1806

Het groot beginzel der Maatschappelijke Vrijheid bestaat daarin, dat de Wet gelijke Regten verzekere en gelijke Pligten oplegge aan alle Burgers, zonder onderscheid van rang of geboorte.

Alle Privilegiën in het Stuk van Belastingen blijven vernietigd.

1815

Allen die zich op het grondgebied van het Rijk bevinden, hetzij ingezetenen of vreemdelingen, hebben gelijke aanspraak op bescherming van persoon en goederen.

=
1840: art 4
1848

Allen die zich op het grondgebied van het Rijk bevinden, hetzij ingezetenen of vreemdelingen, hebben gelijke aanspraak op bescherming van persoon en goederen.

De wet regelt de toelating en de uitzetting van vreemdelingen, en de algemeene voorwaarden, op welke ten aanzien van hunne uitlevering verdragen met vreemde Mogendheden kunnen worden gesloten.

=
1887: art 4, 1917: art 4, 1922: art 4, 1938: art 4, 1948: art 4, 1953: art 4, 1956: art 4, 1963: art 4, 1972: art 4
1983

Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan.

=
1987: art 1, 1995: art 1, 1999: art 1, 2000: art 1, 2002: art 1, 2005: art 1, 2006: art 1, 2008: art 1
 

9.

Kamervragen

datumonderwerp
10-08-24 een door het Amerikaanse leger uitgegeven stripboek over homoseksuelen
10-07-30 het wegpesten van een homostel uit hun huis
10-06-22 het bericht dat Humanitas PVV-gemeenteraadslid René Eekhuis buitensluit van het organiseren van kindervakantieweken vanwege zijn politieke voorkeur
10-03-30 de uitlating van rector-magnificus Van der Heijden over een politicus die zou spreken over een tsunami van moslims
10-02-02 religieuze scholen die in strijd handelen met de rechtsstaat
10-01-11 het bericht dat de ChristenUnie een kandidaat van de kieslijst weert vanwege een homoseksuele relatie
10-01-08 de weigering van het stadsbestuur van Amsterdam om een aangenomen motie, die discriminatie bestrijdt, uit te voeren
09-03-20 de recente golf van incidenten jegens synagogen
09-03-03 haatzaaiende uitlatingen tijdens anti-Israëldemonstratie
09-01-27 discriminatie van stagiairs
09-01-09 het verjagen van een lesbisch stel uit hun woning in Utrecht
08-11-17 discriminatie van alleenstaanden in pensioen
08-09-24 discriminatie van Nederlandse Nederlanders op de Universiteit Utrecht
08-07-31 de dood van een saunabezoeker door tekortschietende ambulancezorg
08-07-30 het uitzendbeleid van Defensie
08-07-29 de homo-razzia in Tilburg
08-06-30 het bericht dat lieve vrijwilligers van 70 en 80 plus niet meer aan de slag kunnen in het ziekenhuis omdat ze onverzekerbaar zouden zijn
08-06-27 homo-emancipatie
08-06-09 de anti-discriminatierichtlijnen
08-06-04 de aanpak van discriminatie
08-06-04 hatecrimes
08-03-13 keuzevrijheid in het onderwijs
08-01-22 discriminatie in het jeugdrecht
08-01-22 het advies van de commissie gelijke behandeling over het dragen van hoofddoekjes door politieagenten
08-01-22 het door een politieke partij weren van homoseksuelen uit bestuursfuncties en functies in het openbaar bestuur
07-11-09 een weggepest Liberiaans gezin
07-10-23 anti-homogeweld
07-10-18 de verstrekking van informatie over seksuele geaardheid in zeer uitzonderlijke situaties aan veiligheidsdiensten in de VS
07-10-18 discriminatie van 65-plussers die willen werken
07-10-02 discriminatie van medisch specialisten
07-07-17 een voorkeursbeleid voor allochtonen bij vacatures
07-06-12 nieuwe «weigerambtenaren»
07-05-07 het ontslag van een transgender na een geslachtsveranderende operatie
07-03-13 de rangorde in de Grondwet
06-05-12 bedrijven die bij vacatures discrimineren op grond van leeftijd
05-12-27 leeftijdsdiscriminatie bij het verstrekken van een verklaring omtrent gedrag
05-12-27 leeftijdsdiscriminatie bij het verstrekken van de verklaring omtrent gedrag
05-09-30 een website waarop homo’s worden bedreigd
05-09-09 discriminatie van homo’s door bloedbank Sanquin
05-06-22 rechts-extremistische internetfora
05-04-28 het vraagstuk van discriminatie en de politie
05-04-27 het blokkeren van uitzendingen van buitenlandse zenders
05-04-08 de toegankelijkheid van informatie rondom verkiezingen
05-04-04 schoolgaande jongeren en lectuur
05-01-11 het optreden van de Syrische prediker Ahmad Salam te Tilburg jegens de minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie
04-12-07 een anti-homo-manifest op een moslimwebsite
04-12-02 mogelijke homovijandigheid op school
04-11-25 het niet-erkennen door het Europees Octrooibureau van het huwelijk gesloten tussen twee mannen of twee vrouwen
04-11-10 mogelijke intimidatie van asielzoekers door de IND
04-07-01 een uitspraak van de Commissie gelijke behandeling
04-05-18 leeftijdsdiscriminatie in de gezondheidszorg
04-05-14 de uitspraak van de Commissie Gelijke Behandeling inzake ongelijke behandeling van vrouwen bij het gros van de pensioenregelingen
04-03-23 mogelijke radicaal-islamitische bijeenkomst
03-07-16 mogelijk ongewenst gedrag bij Defensie
01-06-21 uitspraken van imams ten aanzien van homoseksualiteit
01-06-13 uitspraken van Imams ten aanzien van homoseksualiteit
01-06-13 uitspraken van imams ten aanzien van homoseksualiteit
99-02-17 het uitsluiten van homoseksuelen als donor
98-10-20 drugsbestrijding
98-03-25 een verhoor door de Koninklijke Marechaussee
98-03-16 nazi-propaganda op Internet
97-11-14 de ratificatie van het kaderverdrag inzake de bescherming van Nationale Minderheden
96-02-19 homodiscriminatie bij niet wettelijke nabestaandenpensioenen
 

                                                                                                                                                                         

 

Inhoud

  • Contact
  • Home