Nederlandse Grondwet:
Kabinet-Marijnen (1963-1965)

Foto kabinet-Marijnenvergrootglas

Het centrumrechtse kabinet-Marijnen†is als een voortzetting van het kabinet-De Quay te beschouwen.†Hoogconjunctuur door onder meer aardgasvondsten begunstigen het financieel-economische beleid. Er is wel krapte op de arbeidsmarkt, waardoor de lonen sterk gaan stijgen en er behoefte ontstaat aan arbeidskrachten van buiten Nederland.

Het (voorgenomen) huwelijk van prinses Irene met de Spaanse troonpretendent Carlos Hugo de Bourbon-Parma en de daarmee samenhangende overgang van Irene naar het katholicisme leiden tijdens deze kabinetsperiode tot veel commotie. De wens van de VVD om meer commercie toe te staan†in het†omroepbestel leidt tot toenemende spanningen en†na anderhalf jaar tot de val van het kabinet.

Het kabinet-Marijnen bestaat uit ministers van de KVP, VVD, ARP en CHU. Minister-president Marijnen is afkomstig uit de KVP. Het kabinet-Marijnen vangt op 24 juli 1963 zijn regeerperiode aan. Op 27 februari 1965 wordt het kabinet demissionair en op 14 april dat jaar treedt het opvolgende kabinet-Cals aan.

1.

Bijzonderheden

Er wordt voortgegaan met de opbouw van de sociale-verzorgingsstaat. Er komt een Ziekenfondswet en in 1964 wordt het sociaal minimum ingevoerd. Minister Witteveen en staatssecretaris Van den Berge brengen een algehele belastingherziening tot stand. Er wordt een fonds ingesteld voor de financiering van de aanleg van nieuwe wegen.

Belangrijke wetten die het kabinet tot stand brengt zijn:

  • de Wet openbaar lichaam Rijnmond
  • de Wet op de kansspelen
  • de Drank- en Horecawet
  • de Vreemdelingenwet

De regering vraagt in 1964 geen toestemming aan het parlement voor het huwelijk van prinses Irene met de Spaanse prins en Carlistenleider Carlos Hugo de Bourbon-Parma. Belangrijkste reden daarvoor zijn de aspiraties van Carlos Hugo. Hij maakt aanspraken op de Spaanse troon. Irene verliest haar recht op troonopvolging.

Het feit dat Irene tot het katholieke geloof is overgegaan, is voor een deel van de protestanten overigens moeilijk verteerbaar. De fractieleiders van ARP en CHU wensen echter niet uit te spreken, dat een katholiek op de troon ondenkbaar is.

†††In 1965 worden maatregelen genomen tegen commerciŽle tv-uitzendingen vanaf de Noordzee (vanaf het zgn. REM-eiland). Onenigheid in het kabinet over de toekomst van het omroepbestel, waarbij de vraag of er naast het traditionele omroepbestel commerciŽle omroep moest komen centraal stond, leidt op 27 februari 1965 tot ontslagaanvrage.

2.

Samenstelling kabinet

Minister-President
Mr. V.G.M. Marijnen (kvp)

Viceminister-president
Mr. B.W. Biesheuvel (arp)

Algemene Zaken
minister: Mr. V.G.M. Marijnen (kvp)

Buitenlandse Zaken
minister: Mr. J.M.A.H. Luns (kvp)
staatssecretaris: Mr. L. de Block (kvp) (3 september 1963 - 14 april 1965)
staatssecretaris: Dr. I.N.Th. Diepenhorst (chu) (28 november 1963 - 14 april 1965)

Justitie
minister: Mr. Y. Scholten (chu)

Binnenlandse Zaken
minister: Mr. E.H. Toxopeus (vvd)

Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen
minister: Mr. Th.H. Bot (kvp)
staatssecretaris: Mr. J.H. Grosheide (arp) (3 september 1963 - 14 april 1965)
staatssecretaris: Drs. L.J.M. van de Laar (kvp) (24 oktober 1963 - 14 april 1965)

FinanciŽn
minister: Dr. H.J. Witteveen (vvd)
staatssecretaris: Dr. W.H. van den Berge (partijloos)

Defensie
minister: P.J.S. de Jong (kvp)
staatssecretaris: A. van Es (arp) (14 augustus 1963 - 14 april 1965)
staatssecretaris: J.C.E. Haex (chu) (14 augustus 1963 - 14 april 1965)
staatssecretaris: W. den Toom (vvd) (25 november 1963 - 14 april 1965)

Volkshuisvesting en Bouwnijverheid
minister: Drs. P.C.W.M. Bogaers (kvp)

Verkeer en Waterstaat
minister: Mr. J. van Aartsen (arp)
staatssecretaris: M.J. Keyzer (vvd) (22 oktober 1963 - 14 april 1965)

Economische Zaken
minister: Dr. J.E. Andriessen (chu)
staatssecretaris: Drs. J.A. Bakker (arp) (3 september 1963 - 14 april 1965)

Landbouw en Visserij
minister: Mr. B.W. Biesheuvel (arp)

Sociale Zaken en Volksgezondheid
minister: Dr. G.M.J. Veldkamp (kvp)
staatssecretaris: Dr. A.J.H. Bartels (kvp) (3 september 1963 - 14 april 1965)
staatssecretaris: Dr. J.F.G.M. de Meijer (kvp) (15 november 1963 - 14 april 1965)

Maatschappelijk Werk
minister: Drs. J.F. Schouwenaar-Franssen (vvd)

belast met coŲrdinatie van aangelegenheden Suriname en de Nederlandse Antillen betreffend en met de zorg voor aan Suriname en de Nederlandse Antillen te verlenen hulp en bijstand
minister: Mr. B.W. Biesheuvel (arp)

3.

Formatie

Spotprent kabinet Marijnenvergrootglas

Het beleid van het kabinet-De Quay moet worden voortgezet, zo zeiden de regeringspartijen in de verkiezingsstrijd. Maar informateur Romme (KVP) biedt na de verkiezingen de KVP de gelegenheid om ook met de PvdA te gaan praten. De KVP wil namelijk deelname van de PvdA niet helemaal blokkeren. Omdat de VVD samenwerking met de PvdA wel uitsluit, zal de KVP op een enig moment een keuze moeten maken.

Als er 38 bouwstenen voor een nieuw regeringsprogramma liggen, moet formateur en KVP-fractievoorzitter De Kort een keuze maken. Zijn keuze wordt bemoeilijkt, doordat de PvdA nogal tegemoet is gekomen aan de wensen van de andere partijen. De Kort kiest - tot ontsteltenis van PvdA-leider Vondeling - voor de VVD, maar de VVD komt vervolgens nog met extra eisen waaraan de KVP niet wil voldoen. De Kort geeft hierop zijn opdracht terug.

Beel (KVP) moet de knoop weer ontwarren. Binnen een week weet hij KVP, ARP, CHU en VVD tot elkaar te brengen. Eťn en ander wordt op 4 juli in huize-Beel beklonken na een vergadering van tien uur in het 'Akkoord van Wassenaar'. De bouwstenen van Romme zijn daarin vrij gedetailleerd uitgewerkt. De Quay wordt hierna formateur.

De Quay wenst echter niet meer terug te keren als premier, terwijl de door hem aangezochte Zijlstra als premier onaanvaardbaar is voor de KVP. Vervolgens komt men uit bij Landbouwminister Marijnen (KVP), die de formatie mag afmaken en premier wordt.

Bij de bezetting van posten leveren alleen de weigering van diverse ARP'ers bij Onderwijs en de KVP-kandidaat voor Volkshuisvesting een probleem op. Uiteindelijk krijgt de KVP'er Bot Onderwijs en komt niet, zoals aanvankelijk de bedoeling was, Schmelzer maar vakbondsman en Kamerlid Bogaers op Volkshuisvesting.

4.

Regeringsverklaring

Document

Datum†31 juli 1963

†Letterlijke tekst (PDF)

5.

Kerngegevens

  Tweede Kamer Eerste Kamer minister­raad/(kabinet)
KVP 50 26 6 (10)
VVD 16 7 3 (5)
ARP 13 7 2 (5)
CHU 13 7 2 (4)
partijloos - - 0 (1)
totaal 92
(61.3%)
47
(62.7%)
 

6.

data en feiten formatie

datum wat wie tot en met dagen
15 mei 1963 Tweede Kamer­verkiezingen      
20 mei 1963 benoeming (in)formateur C.P.M. Romme 4 juni 1963 16
6 juni 1963 benoeming (in)formateur W.L.P.M. de Kort 26 juni 1963 21
28 juni 1963 benoeming (in)formateur L.J.M. Beel 4 juli 1963 7
5 juli 1963 benoeming (in)formateur J.E. de Quay 15 juli 1963 11
16 juli 1963 benoeming (in)formateur V.G.M. Marijnen 23 juli 1963 8
24 juli 1963 beŽdiging nieuwe bewindslieden Koningin Juliana 26 februari 1965 584
27 februari 1965 kabinet demissionair   13 april 1965 45
14 april 1965 ontslag verleend Koningin Juliana    
 

                                                                                                                                                                         

 
 

Inhoud

  • Contact
  • Home