Nederlandse Grondwet:
Referendum Europese Grondwet

Op woensdag 1 juni 2005 wees een ruime meerderheid van de Nederlandse kiezers in een landelijk referendum het voorstel voor een Europese Grondwet af. Drie dagen daarvoor hadden de Fransen dat ook al gedaan.

Hoewel het Nederlandse referendum raadplegend en niet bindend was, verklaarden ook de Tweede Kamerfracties die zelf vóór waren, de uitslag te zullen respecteren. Het kabinet trok daarop het wetsvoorstel waarmee de officiële goedkeuring geregeld moest worden, in.

De vraag die aan de kiezers werd voorgelegd, luidde: Bent u voor of tegen instemming door Nederland met het Verdrag tot vaststelling van een Grondwet voor Europa?

Meer over

Leuk om te weten

Aangezien ook de Fransen de Europese Grondwet in een referendum al hadden afgewezen, is grote onzekerheid ontstaan hoe het verder moet met de plannen voor een Europese Grondwet, ook in de landen die daarover nog moeten beslissen.

Verschillende lidstaten van de Europese Unie hadden de Europese Grondwet al goedgekeurd ten tijde van het Nederlandse referendum. Litouwen was op 11 november 2004 het eerste land dat de Grondwet ratificeerde. Bij een referendum in Spanje stemde op 20 februari 2005 76,7 procent van de kiezers vóór. Op zondag 29 mei 2005 wees in een Frans referendum 54,9 procent van de kiezers de Europese Grondwet af, waarna drie dagen later Nederland nog massaler 'nee' zei.

Voorafgaand aan het referendum waren de standpunten van de partijen in de Nederlandse politiek over de Europese Grondwet en het al dan niet overnemen van de uitslag als volgt:

Samengevat was de situatie dus:

Tweede Kamervoorzitter Frans Weisglas (VVD) was van mening dat de Tweede Kamer de uitslag van het referendum moest volgen. Aangezien zowel de opkomst als het percentage tegenstemmers als hoog werd beschouwd, namen de Tweede Kamerfracties het 'nee' van de meerderheid van de kiezers meteen over en trok het kabinet het voor goedkeuring van de Europese Grondwet benodigde wetsvoorstel in.

Het referendum over de Europese Grondwet kan naar zijn aard kortweg worden aangeduid als een raadplegend referendum. De Tweede en Eerste Kamer mochten de uitslag ervan naast zich neerleggen.

Het referendum werd gehouden op initiatief van de Tweede Kamerleden Farah Karimi (GroenLinks), Niesco Dubbelboer (PvdA) en Boris van der Ham (D66). Hun wetsvoorstel daartoe is op 25 november 2003 aangenomen door de Tweede Kamer en op 3 februari 2005 door de Eerste Kamer. In beide Kamers stemden het CDA, de ChristenUnie en de SGP tegen en de overige fracties voor.

Externe link

Voor de uitvoering van het referendum was een onafhankelijke referendumcommissie ingesteld. Deze commissie heeft samen met toenmalig minister De Graaf (Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties) de datum van het referendum vastgesteld. Daarnaast heeft de commissie een samenvatting van het grondwettelijk Verdrag gemaakt en de subsidies tussen voor- en tegenstanders van de Europese Grondwet en over neutrale informatieverschaffers gemaakt.

Voorzitter van de referendumcommissie was prof.mr. C.A.J.M. (Tijn) Kortmann (hoogleraar aan de Radboud Universiteit Nijmegen). De andere commissieleden waren:

• - 

  mr. Ties Elzenga (CDA) (burgemeester van Veenendaal en lid van de Kiesraad)

• - 

  Noortje van Oostveen (PvdA) (communicatiedeskundige en oud-nieuwslezeres)