Nederlandse Grondwet:
Kabinetsformatie 2006-2007

Het kabinet-Balkenende IV, met deelnemers CDA, PvdA en ChristenUnie, kwam tot stand nadat samenwerkingen tussen CDA, PvdA en SP en CDA, PvdA en GroenLinks waren mislukt. Op 22 februari 2007 trad het kabinet aan.  

1.

Verloop van de formatie

Na de Tweede Kamerverkiezingen leken het CDA en de PvdA op elkaar aangewezen. Het CDA behaalde 41 zetels en de PvdA 33. De VVD kampte met interne crisis door de lijsttrekkerverkiezing tussen Mark Rutte en Rita Verdonk. Als resultaat verloor de VVD zes zetels en kwam de partij uit op 22. De verdeeldheid binnen de partij bracht de VVD ertoe om geen rol voor zichzelf op te eisen tijdens de formatie. Opmerkelijk is de enorme winst van de SP tijdens de verkiezingen; deze partij ging van 9 naar 25 zetels en bleek een serieuze coalitiekandidaat. Oud-VVD-dissident Geert Wilders kwam bovendien met 9 zetels de Tweede Kamer in.

Op 25 november benoemde de koningin Rein Jan Hoekstra  tot informateur. Hij moest 'op korte termijn onderzoeken welke mogelijkheden op basis van de verkiezingsuitslag aanwezig zijn voor de vorming van een kabinet dat mag rekenen op een vruchtbare samenleving met de Staten-Generaal.' Op 28 november begon hij met zijn eerste gesprekken, waarbij PvdA-leider Wouter Bos en SP-leider Jan Marijnissen een voorkeur uitspraken voor een kabinet met CDA, PvdA en SP. Op 12 december bleek dat een kabinet met deze drie partijen niet mogelijk was. Hoekstra meldde dat tussen CDA en SP inhoudelijk te grote verschillen bestonden. De informateur stuurde vervolgens aan op een coalitie van CDA, PvdA en GroenLinks, maar ook deze poging mislukte. GroenLinks-leider Femke Halsema zag haar partij een bijrol spelen in een coalitie met CDA en PvdA. Ook wilde ze geen coalitie met alleen partijen die alle drie hadden verloren tijdens de verkiezingen.

Op 20 december werd Herman Wijffels benoemd tot nieuwe informateur. Hij stuurde aan op een coalitie van CDA, PvdA en ChristenUnie. Hierbij was het vooral van belang dat het CDA en de PvdA zich bereid vonden om, na de moeizame formatie van 2003, opnieuw informerende gesprekken te houden. Op 5 februari kwamen de onderhandelaars van CDA, PvdA en ChristenUnie tot een concept-regeerakkoord. Een dag later stemden de fracties ermee in. Balkenende werd op 12 februari wederom formateur. Op 22 februari werd het kabinet-Balkenende IV beëdigd.

2.

Regeerakkoord

'Samen werken, samen leven' is het motto van het kabinet van CDA, PvdA en ChristenUnie, het kabinet-Balkenende IV. De doelstellingen en afspraken van dat kabinet zijn vastgelegd in een 54-pagina tellend regeerakkoord, waarover op 7 februari 2007 overeenstemming werd bereikt. Centraal stond het werken aan groei, duurzaamheid, respect en solidariteit.

3.

Betrokken personen

De informateurs

 mr. R.J. (Rein Jan) Hoekstravergrootglas
  • Rein Jan Hoekstra, CDA

    In Friesland geboren maar in Groningen opgegroeide jurist en topambtenaar. CDA-lid. Begon als advocaat in Rotterdam en werd daarna ambtenaar op Binnenlandse Zaken. Was als adjunct-secretaris en lid betrokken bij twee staatscommissies die zich met staatkundige vernieuwing bezighielden. Op Algemene Zaken adviseur van Den Uyl, Van Agt en Lubbers. Werd in 1994 lid van de Raad van State en bleef dat ruim tien jaar. Zat in 2006 de Nationale Conventie over bestuurlijke vernieuwing voor. Speelde in 2003 als informateur een belangrijke rol bij de vorming van het tweede kabinet-Balkenende. Bij de formatie van 2006/2007 speelde hij opnieuw een rol als informateur.


 
 Dr. H.H.F. (Herman) Wijffelsvergrootglas
  • Herman Wijffels, CDA

    Boerenzoon uit Zeeuws-Vlaanderen en invloedrijk CDA'er, die na een loopbaan in het bankwezen voorzitter van de SER werd. Groot voorstander van de overlegeconomie. Begon als ambtenaar op Landbouw en was later secretaris van het Christelijk werkgeversverbond. Zat achttien jaar in de top van de Rabobank, maar was meer een wat voorzichtige bestuurder dan een ambitieuze financiële manager. Ambieerde echter geen politieke functies. Vanuit zijn boerenachtergrond begaan met het behoud van het landschap; voorzitter van Natuurmonumenten. Had een topfunctie bij de Wereldbank. Architect van het vierde kabinet-Balkenende.


 

De formateur

 Prof.Mr.Drs. J.P. (Jan Peter) Balkenendevergrootglas
  • Jan Peter Balkenende, CDA

    Zeeuwse CDA-politicus die negen jaar partijleider en acht jaar premier was. Afkomstig uit de wetenschap en partijideoloog, die eigen verantwoordelijkheid van burgers voorstond. Als Tweede Kamerlid financieel woordvoerder. Werd in 2001 onverwacht lijsttrekker van het CDA na de machtstrijd tussen De Hoop Scheffer en Van Rij. Leidde vanaf 2002 als premier kabinetten van wisselende samenstelling in een na de moord op Fortuyn politiek instabiele periode. Probeerde terugkeer van 'normen en waarden' op de politieke agenda te zetten. Nadat zijn tweede kabinet diverse hervormingen had doorgevoerd, was zijn vierde kabinet (met PvdA en ChristenUnie) minder daadkrachtig. In zijn publieke optredens soms wat onhandig, maar niettemin - of juist daardoor - lange tijd populair en succesvol. De verkiezingen van 2010 verliepen voor zijn partij echter desastreus, waarna hij de politiek verliet.


 

De fractievoorzitters bij de onderhandelingen

 Prof.Mr.Drs. J.P. (Jan Peter) Balkenendevergrootglas
  • Jan Peter Balkenende, CDA

    Zeeuwse CDA-politicus die negen jaar partijleider en acht jaar premier was. Afkomstig uit de wetenschap en partijideoloog, die eigen verantwoordelijkheid van burgers voorstond. Als Tweede Kamerlid financieel woordvoerder. Werd in 2001 onverwacht lijsttrekker van het CDA na de machtstrijd tussen De Hoop Scheffer en Van Rij. Leidde vanaf 2002 als premier kabinetten van wisselende samenstelling in een na de moord op Fortuyn politiek instabiele periode. Probeerde terugkeer van 'normen en waarden' op de politieke agenda te zetten. Nadat zijn tweede kabinet diverse hervormingen had doorgevoerd, was zijn vierde kabinet (met PvdA en ChristenUnie) minder daadkrachtig. In zijn publieke optredens soms wat onhandig, maar niettemin - of juist daardoor - lange tijd populair en succesvol. De verkiezingen van 2010 verliepen voor zijn partij echter desastreus, waarna hij de politiek verliet.


 
 drs. W.J. (Wouter) Bos vergrootglas
  • Wouter Bos, PvdA

    Uit het bedrijfsleven afkomstige partijleider van de PvdA in de jaren 2002-2010. Werkte na zijn economiestudie ruim negen jaar in binnen- en buitenland voor Shell. Werd daarna Tweede Kamerlid en spoedig staatssecretaris van Financiën. In 2002 de eerste direct gekozen lijsttrekker van de PvdA. Leidde in 2003 zijn partij naar electoraal herstel, maar zag onderhandelingen met het CDA mislukken. Na vier jaar oppositie in 2007 vicepremier en minister van Financiën. Oogste waardering voor de wijze waarop hij de gevolgen van de internationale financiële crisis aanpakte. Niet lang na de breuk in het kabinet-Balkenende IV koos hij voor zijn jonge gezin en verliet hij de politiek. Goed debater, die echter soms aarzelde over de koers van zijn partij. Tegenstanders betichtten hem daarom soms van 'draaien'.


 
 mr. A. (André) Rouvoetvergrootglas
  • André Rouvoet, ChristenUnie

    André Rouvoet (1962) was van 22 februari 2007 tot 14 oktober 2010 minister voor Jeugd en Gezin en viceminister-president. Van 23 februari tot 14 oktober 2010 was hij tevens minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Van november 2002 tot april 2011 was de heer Rouvoet politiek leider van de ChristenUnie. Hij was van 17 mei 1994 tot 22 februari 2007 en van 17 juni 2010 tot 19 mei 2011 Tweede Kamerlid, eerst voor de RPF en vanaf 13 mei 2001 voor de ChristenUnie. De heer Rouvoet was in 1989-1994 directeur van de Marnix van Sint Aldegonde Stichting, het wetenschappelijk bureau van de RPF, en tevens docent aan de Evangelische School voor Journalistiek. Sinds 1 februari 2012 is hij voorzitter van Zorgverzekeraars Nederland.


 

De secondanten

 drs. M.J.M. (Maxime) Verhagenvergrootglas
  • Maxime Verhagen, CDA

    Maxime Verhagen (1956) was van 14 oktober 2010 tot 5 november 2012 minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie en tevens vicepremier in het kabinet-Rutte I. Eerder was hij 22 februari 2007 tot 14 oktober 2010 minister van Buitenlandse Zaken in het kabinet-Balkenende IV. Van 23 februari 2010 tot 14 oktober 2010 behartigde hij tevens het beleid ontwikkelingssamenwerking. De heer Verhagen was in 2002-2006 (met een onderbreking) en in juni-oktober 2010 fractievoorzitter en was van 17 mei 1994 en 22 februari 2007 lid van de CDA-Tweede Kamerfractie, waar hij met name het woord voerde over buitenlandse zaken en vreemdelingebeleid. Hij was in de periode 1989-1994 lid van het Europees Parlement. Daarvoor was hij beleidsmedewerker van de CDA-Tweede Kamerfractie.


 
 J. (Jacques) Tichelaarvergrootglas
  • Jacques Tichelaar, PvdA

    Jacques Tichelaar (1953) is sinds 1 mei 2009 Commissaris van de Koning(in) in Drenthe. Hij was van 23 mei 2002 tot 1 mei 2009 Tweede Kamerlid voor de PvdA. In de periode februari 2007-april 2008 was hij fractievoorzitter, maar sinds januari 2008 was hij afwezig vanwege ziekte. De heer Tichelaar was voorzitter van de Algemene Onderwijsbond (Aob). In de Tweede Kamer hield hij zich bezig met onder meer onderwijs, economische en arbeidsparticipatie. Hij was voorzitter van de vaste commissie voor Financiën en van de commissie voor Economische Zaken.


 
 drs. A. (Arie) Slobvergrootglas
  • Arie Slob, ChristenUnie

    Arie Slob (1961) is sinds 19 november 2002 lid van de Tweede Kamerfractie van de ChristenUnie. Hij is vanaf 28 april 2011 fractievoorzitter. De heer Slob, die tot de oprichting van de ChristenUnie lid was van het GPV, was eerder Kamerlid van 14 februari 2001 tot 23 mei 2002. Hij studeerde geschiedenis in Groningen en was projectleider bij een schoolbegeleidingsdienst. Tevens was hij gemeenteraadslid in Zwolle. De heer Slob was eerder in 2007-2010 fractievoorzitter. Behalve met algemene politieke onderwerpen houdt hij zich bezig met Koninklijk Huis, zorg (geneeskunde) en visserij.


 

De vaste adviseurs van de Koningin

 Mr. Y.E.M.A. (Yvonne) Timmerman-Buck vergrootglas
  • Yvonne Timmerman-Buck, voorzitter van de Eerste Kamer

    Yvonne Timmerman (1956) is sinds 1 november 2009 lid van de Raad van State. Van 8 juni 1999 tot 1 november 2009 was zij Eerste Kamerlid voor het CDA. In de periode 2001-2003 was zij fractievoorzitter en tussen 17 juni 2003 en 6 oktober 2009 voorzitter van de Eerste Kamer. Zij was de eerste vrouwelijke voorzitter van de Senaat. Mevrouw Timmerman was voordien ondervoorzitter van de Commissie Gelijke Behandeling. In de Eerste Kamer hield zij zich, voor zij fractievoorzitter werd, bezig met justitie en was zij voorzitter van de vaste commissie voor Justitie.


 
 Drs. F.W. (Frans) Weisglas vergrootglas
  • Frans Weisglas, voorzitter van de Tweede Kamer

    Liberaal Tweede Kamerlid, dat na twintig jaar te zijn opgetreden als buitenlandwoordvoerder van de VVD in mei 2002 tot Kamervoorzitter werd gekozen. Daaraan was een tot dan toe ongebruikelijke persoonlijke actie vooraf gegaan waarbij hij de kandidaat van zijn eigen fractie versloeg. Voor 1982 diplomaat en secretaris van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking. Scherp debater die gehecht was aan parlementaire stijl en correct taalgebruik. Voelde zich zeer betrokken bij de ontwikkelingen in Suriname. Als voorzitter maakte hij zich sterk voor het burgerinitiatief, waarbij hij zelfs tegen de fractielijn inging. Verdediger van de politieke moraal en van het aanzien van de politiek. Stond bekend als een bekwame, charmante behartiger van zijn eigen publiciteit.


 
 Mr. H.D. (Herman) Tjeenk Willinkvergrootglas
  • Herman Tjeenk Willink, vice-voorzitter van de Raad van State

    Politicus van PvdA-huize met veel gezag als topadviseur en kritisch beschouwer van het bestuur. Topambtenaar ministerie van Algemene Zaken, die optrad als secretaris van achtereenvolgende kabinetsformateurs en jarenlang adviseur was van de minister-president. Regeringscommissaris reorganisatie rijksdienst. Hoogleraar bestuurswetenschappen. Als PvdA'er lid en voorzitter van de Eerste Kamer. Bepleitte een actievere rol voor de Eerste Kamer bij de bewaking van de kwaliteit van de wetgeving. Bijna vijftien jaar vicepresident Raad van State en in die positie de voornaamste adviseur van de koningin bij kabinetsformaties. Zelf informateur in 1994, 1999 en 2010.


 

4.

Achtergronden

                                                                                                                                                                         

 

Inhoud

  • Contact
  • Home