Javier Solana © ANP-Photo

Met de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon komt er een einde aan de Europese carriŤre van Javier Solana, de eerste Hoge Vertegenwoordiger voor het Buitenlands en Veiligheidsbeleid van de Europese Unie. Hij was het eerste gezicht van het Europees buitenlands beleid en heeft in deze functie de basis gelegd voor Catherine Ashton. Zij heeft zijn functie per 1 december 2009 overgenomen en heeft daarbij meer bevoegdheden gekregen. Met deze extra bevoegdheden moet de Europese Unie eensgezinder en daadkrachtiger kunnen optreden op het wereldtoneel.

Manoeuvreren tussen de lidstaten

Het was voor Solana vaak onmogelijk om daadkrachtig en met ťťn Europese stem te spreken. Hij moest zich in allerlei bochten wringen om de lidstaten niet tegen het hoofd te stoten omdat zij het buitenlands beleid het liefst zelf bleven bepalen. Een goede illustratie hiervan is zijn beruchte slechte uitspraak van het Engels. Ingewijden in Brussel zeggen dat zijn uitspraak van het Engels helemaal niet zo slecht was, maar dat hij liever onverstaanbaar sprak dan iets te zeggen wat duidelijk was. Het had dan makkelijker gekund dat een lidstaat het er niet mee eens zou zijn geweest. Hierdoor uitte hij zich vaak in algemeenheden en was weinig concreet. Hij kon echter weinig anders: (destijds) 27 landen letten op alles wat hij zei.

Door zijn subtiele wijze van optreden lukte het hem toch om zich jarenlang met het buitenlands beleid bezig te houden en de fundamenten te leggen voor een gezamenlijk Europees beleid. Zijn persoonlijkheid heeft daarbij ook een rol gespeeld. Mensen die veel met hem hebben samengewerkt omschrijven hem als een charmant en warm persoon. Iemand die veel mensen meteen aardig vinden. Jaap de Hoop Scheffer, tot 1 augustus 2009 secretaris-generaal van de NAVO, omschrijft hem als "een echte hugger", die snel een arm om je heen slaat.  Hij werd ook bewonderd om zijn tomeloze energie en scherpe inzicht. Solana sliep vaak maar vijf uur per nacht en was altijd aan het bellen.

Bruggenbouwer

Solana had geen eigen budget en geen diplomatieke dienst, in tegenstelling tot zijn opvolgster Catherine Ashton. Hij moest dus zelf gezag opbouwen bij zijn gesprekspartners. Volgens Jaap de Hoop Scheffer is hij als bruggenbouwer redelijk succesvol geweest. Met name bij het conflict in het Midden-Oosten voelde hij zich betrokken. Hoewel hij daar weinig concreets kon doen, omdat de lidstaten diep verdeeld zijn over het conflict, heeft hij de rol van de EU in het Midden-Oosten wel zichtbaarder gemaakt. Bij de onderhandelingen in Camp David in 2000 met Bill Clinton, Yasser Arafat en Ehud Barak had de EU nog geen enkele rol; nu reist de Amerikaanse gezant voor het Midden-Oosten, George Mitchell, regelmatig via Brussel naar Tel Aviv. 

Stille diplomatie

Ook op de Balkan heeft Solana het nodige tot stand weten te brengen. In 2001 speelde hij een belangrijke rol bij de totstandkoming van het vredesakkoord tussen de regering van MacedoniŽ en Albanese rebellen. Er waren ook tegenslagen in het beleid dat hij wilde voeren op de Balkan. Solana heeft zich bijvoorbeeld altijd erg verzet tegen afscheiding van Kosovo, hoewel hij dat publiekelijk niet kon laten merken omdat de meeste lidstaten deze onafhankelijkheid juist steunden. Solana moest het vooral hebben van de stille diplomatie achter de schermen. Hij bemiddelde in conflicten, zoals in 2008 bij de gevechten tussen GeorgiŽ en Rusland, buiten bereik van camera's en fotografen. President Sarkozy in zijn rol als voorzitter van de Europese Unie streek met de eer van het bestand dat toen tot stand kwam.

Kritiek

Critici van zijn optreden verwijten hem een te pragmatische aanpak en vinden dat hij met name te weinig heeft gedaan om mensenrechtenschendingen in Rusland en China bespreekbaar te maken. Door zijn lastige positie, moest hij vooral achter de schermen manoeuvreren. Dat maakte het moeilijk om delicate kwesties als de mensenrechtenproblematiek publiekelijk aan te pakken. De toekomst zal moeten uitwijzen of zijn opvolgster wel voldoende speelruimte zal krijgen van de lidstaten om het Europees buitenlands beleid verder vorm te geven. De basis daarvoor is de afgelopen tien jaar door Solana gelegd.

                                                                                                                                                                         

 
 
  • Contact
  • Home