Volksgezondheidsbeleid

Ziekenhuis
Bron: Wikimedia Commons/Kevster

Door middel van het volksgezondheidsbeleid ondersteunt de Europese Unie lidstaten bij het verbeteren van de gezondheid van EU-burgers. In het Verdrag van Amsterdam van 1997 is vastgelegd dat de EU bij het vaststellen en uitvoeren van haar beleid moet streven naar bescherming van de menselijke gezondheid. De lidstaten bepalen zelf hoe ze de gezondheidszorg in hun land organiseren. De EU vult de lidstaten alleen aan.

De EU richt zich op dit moment voornamelijk op betere informatie-uitwisseling tussen lidstaten en het financieren van onderzoeken. Momenteel is het programma EU4Health van kracht. Hiermee wordt in zeven jaar 5,3 miljard euro geïnvesteerd in innovatie, preventie, en de toegankelijkheid van zorg. EU4Health moet:

  • de paraatheid van de EU voor belangrijke grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen verhogen
  • de gezondheidszorg versterken zodat deze zowel epidemieën als langetermijnproblemen het hoofd kan bieden
  • geneesmiddelen en medische hulpmiddelen beschikbaar en betaalbaar maken, pleiten voor verstandig en efficiënt omgaan met geneesmiddelen zoals antibiotica en virusremmers, en innovatie op medisch en farmaceutisch gebied en groenere productie promoten

Bij crises, zoals de huidige coronacrisis, kan de EU coördinerend en ondersteunend optreden. Er vindt regelmatig overleg plaats tussen de Europese Commissie en de ministers van Volksgezondheid en Binnenlandse zaken. Ook wordt geld uitgetrokken voor onderzoek naar de bestrijding van het coronavirus. Verder ondersteunt de EU de lidstaten bij het bevoorraden met medisch materiaal, het doet hierbij een beroep op het RescEU-financieringsmechanisme. Daarnaast kent het volksgezondheidsbeleid een specifiek plan voor de aanpak van epidemieën.

Inhoudsopgave van deze pagina:

1.

Mijlpalen

Vierde gezondheidsprogramma: EU4Health (2021-2027)

Als reactie op de COVID-19 pandemie heeft de EU een plan ontwikkeld om beter voorbereid te zijn op komende pandemieën. Het is niet enkel een crisisrespons, maar juist bedoelt om bij te dragen aan een structurele verbetering van de Europese gezondheidszorg. Hiervoor zijn enkele doelstellingen geformuleerd:

  • inzetten op preventie van ziektes en internationale samenwerking op het gebied van gezondheid
  • verbeteren van medicinale producten, medische apparatuur en de beschikbaarheid crisis-gerelateerde producten
  • versterken van de digitale infrastructuur in de gezondheidszorg.

In haar jaarlijkse State of the Union in 2021 kondigde Ursula von der Leyen ook aan dat de EU tot 2027 50 miljard wil gaan investeren in de ontwikkeling van geneesmiddelen en vaccins. Dat wil zij onder meer doen via de versterking van de Health Environment Research Agenda for Europe (HERA).

Derde gezondheidsprogramma (2014-2020)

De strategie van 2014 tot 2020 omvatte vier doelstellingen:

  • bijdragen aan innoverende en duurzame gezondheidszorgstelsels
  • vergroten van toegang tot een betere en veiligere gezondheidszorg voor EU-burgers
  • preventie van ziekten en bevorderen van goede gezondheid
  • burgers beschermen tegen grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen

Het programma ondersteunt de activiteiten en het beleid van de EU-landen, onder andere via nauwe samenwerking met belanghebbenden. Het benadrukt het verband tussen een gezonde bevolking en economische groei. Een gezonde bevolking zorgt voor een hogere productiviteit. Het Uitvoerend Agentschap voor Gezondheid en Consumenten in Luxemburg beheert het programma.

Tweede gezondheidsprogramma (2008-2013)

Het tweede EU-gezondheidsprogramma had drie belangrijke doelen:

  • inwoners beschermen tegen dreigingen als epidemieën en natuurrampen
  • gezondheid bevorderen en gezondheidsongelijkheid verminderen in Europa
  • voorlichting geven en informatie verspreiden

Eerste gezondheidsprogramma (2003-2007)

Het eerste EU-gezondheidsprogramma was tussen 2003 en 2007 van kracht. Het budget was ongeveer 312 miljoen euro en werd verhoogt naar 354 miljoen euro in 2004, omdat toen 10 nieuwe lidstaten toetraden. Met het beleid wilde de EU de fysieke en mentale gezondheid van burgers verbeteren en meer gelijkheid creëren binnen de gemeenschap als het gaat om gezondheid.

Toegankelijkheid zorgstelsel

Medio 2004 is de Europese verzekeringskaart ingevoerd. Deze vergemakkelijkt toegang tot medische faciliteiten in andere lidstaten.

In 2013 werd een richtlijn aangenomen die het mogelijk maakt voor patiënten om zonder veel bureaucratische rompslomp in andere EU-landen behandeld te worden. De rechten van patiënten in een andere EU-lidstaat worden daardoor aanzienlijk vergroot. Patiënten met zeldzame ziekten kunnen zo gemakkelijker terecht in een ziekenhuis in een andere EU-lidstaat. Ook worden doktersrecepten in andere EU-landen erkend. De richtlijn bepaalt dat patiënten in het EU-land waar zij een beroep doen op gezondheidszorg, recht hebben op dezelfde vergoeding van ziektekosten als in het land van herkomst.

2.

Wie doet wat

De activiteiten die de Europese Unie ontwikkelt betreffende Volksgezondheid worden ontplooid in het kader van de normale wetgevingsprocedure. Dit houdt in dat de Europese Commissie, de Raad en het Europees Parlement allen een grote rol spelen in het besluitvormingsproces.

 

Europees orgaan

Verantwoordelijke

Europese Commissie

Eurocommissaris voor Gezondheid en Voedselveiligheid

Eurocommissaris voor Interne Markt

Parlementaire Commissie EP

parlementaire commissie Milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid

Nederlands lid Commissie EP

Ondervoorzitter(s)


Lid/leden


Plaatsvervanger(s)

Raad van de Europese Unie

Raad Werkgelegenheid, Sociaal Beleid, Volksgezondheid en Consumentenzaken

Nederlandse afvaardiging Raad van de Europese Unie

Hugo de Jonge (CDA), minister van Volksgezondheid, Welzijn & Sport

(momenteel vacant), minister voor Medische Zorg

Invloed nationale parlementen

Nationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

 

Nederlands orgaan

Verantwoordelijke

Tweede Kamer

Vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) - Tweede Kamer

Eerste Kamer

Eerste Kamercommissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS)

Betrokken bij wetgeving en uitvoering

 

Betrokken instantie EU

Verantwoordelijke

Directoraat-Generaal

Directoraat-generaal Gezondheid en Voedselkwaliteit (SANTE)

Agentschap

Europees Bureau voor Geneesmiddel beoordeling

Agentschap

Europees Centrum voor Ziektepreventie en -bestrijding

Agentschap

Europees Waarnemingscentrum voor Drugs en Drugsverslaving

Agentschap

Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid

Agentschap

Uitvoerend Agentschap voor het volksgezondheidsprogramma

3.

Meer informatie

Achtergrondartikelen

Meer info

Europese Unie

Algemeen overzicht EU

Factsheet Europees Parlement

Wetgevingsoverzicht

Statistieken Eurostat