Antiterrorismebeleid EU

Militairen op straat in Brussel
Bron: Bron: Europees Parlement

Sinds de aanslagen van 11 september 2001 in New York staat terrorismebestrijding hoog op de Europese agenda. In de decennia die volgden is ook Europa meermaals getroffen door terroristische aanslagen. Deze aanslagen hebben het EU-beleid mede gestuwd. Ook voor andere grote samenwerkingsverbanden in en buiten Europa (Europese Unie, Raad van Europa, OVSE en NAVO) is terrorismebestrijding een prioriteit.

De EU-strategie voor terrorismebestrijding heeft als doel het gezamenlijk bestrijden van terrorisme en het bieden van de best mogelijke bescherming aan haar burgers. De strategie heeft vier onderdelen: het voorkomen van terrorisme door radicalisering tegen te gaan, het beschermen van burgers, het vervolgen van verdachten en het voorbereid zijn op aanslagen en de gevolgen ervan.

In december 2020 publiceerde de Europese Commissie een nieuwe terrorismebestrijdingsagenda, gebaseerd op de bovenstaande vier doelstellingen van de Europese samenwerking op het gebied van antiterrorisme. Deze strategie is grotendeels een voortzetting van de Europese inzet, maar is ook vernieuwend op het gebied van cybersecurity, omdat digitaal terrorisme een steeds grotere bedreiging is. Zo krijgt Europol een sterker mandaat om cyberterrorisme tegen te gaan.

Inhoudsopgave van deze pagina:

1.

Mijlpalen

Coördinator terrorismebestrijding

Na de aanslagen aan het begin van de eeuw besloten EU-leiders in 2004 tot het aanstellen van een EU-coördinator voor terrorisme­bestrijding. De functionaris coördineert namens de Europese Raad het beleid om binnen de EU terrorisme te bestrijden. Het is zijn taak om de communicatie tussen EU-lidstaten op het gebied van antiterrorismebeleid te stroomlijnen en ervoor te zorgen dat de gezamenlijke EU-strategie tegen terrorisme wordt uitgevoerd. De functie valt onder de verantwoordelijkheid van de Hoge Vertegenwoordiger voor het Buitenlands en Veiligheidsbeleid.

Registratie

Na opnieuw meerdere aanslagen in Europa in 2015 en 2016 werden in 2017 nieuwe maatregelen genomen door de EU. Onder andere het intensiever uitwisselen van informatie over Syriëgangers, het afsluiten van geldstromen naar terroristen en systematische controles op registratie in databanken bij het betreden van de Schengenzone behoorden daartoe.

2.

Wie doet wat

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie, de Raad en het Europees Parlement een rol. De Europese Commissie formuleert wetsvoorstellen op EU-beleidsterreinen. Terrorismebestrijding kan onderdeel zijn van het buitenlands beleid, het defensiebeleid en/of het criminaliteitsbeleid van de Europese Unie. De besluitvormingsprocedures voor deze beleidsterreinen staat in het desbetreffende hoofdstuk.

Verschillende instellingen en organen hebben een rol in het antiterrorismebeleid. Onder andere FRONTEX, Europol en het Permanent Comité voor operationele samenwerking op het gebied van de binnenlandse veiligheid. Ook is er een EU-coördinator voor terrorismebestrijding. De functionaris coördineert namens de Europese Raad het beleid om binnen de EU terrorisme te bestrijden. Daarnaast is er een eurocommissaris met de portefeuille Veiligheidsunie.

Voor maatregelen over de financiële aspecten van terrorisme (zoals bevriezing van tegoeden), en het vaststellen van minimumvoorschriften over strafbare feiten en sancties geldt de gewone wetgevingsprocedure. Het bepalen van minimumnormen voor de strafmaat op dit beleidsterrein is onderdeel van de samenwerking op het gebied van de rechtspraak. Voor de meeste besluitvorming op dat terrein geldt ook de gewone besluitvormingsprocedure.

 

Europees orgaan

Verantwoordelijke

Europese Commissie

Eurocommissaris voor Binnenlandse Zaken

Parlementaire Commissie Europees Parlement

Parlementaire commissie Burgerlijke vrijheden, Justitie en Binnenlandse Zaken (LIBE)

Nederlands lid Europees Parlement

Lid/leden


Plaatsvervanger(s)

Raad van de Europese Unie/Raad van Ministers

Raad Justitie en Binnenlandse Zaken (JBZ)

Nederlandse afvaardiging Raad van Ministers

Minister van Justitie en Veiligheid, Ferdinand Grapperhaus (CDA)

Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Kajsa Ollongren (D66)

Invloed nationale parlementen

Nationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

 

Nederlands orgaan

Verantwoordelijke

Tweede Kamer

Vaste commissie voor Veiligheid en Justitie (V&J)

 

Vaste commissie voor Defensie (DEF)

Eerste Kamer

Eerste Kamercommissie voor Buitenlandse Zaken, Defensie en Ontwikkelingssamenwerking (BDO)

 

Eerste Kamercommissie voor Veiligheid en Justitie (V&J)

Betrokken bij uitvoering

 

Betrokken instantie

EU/internationaal

Verantwoordelijke

Directoraat-Generaal

Directoraat-generaal Migratie en Binnenlandse Zaken (DG HOME)

Agentschap

Eurojust

Agentschap

Europol

3.

Meer informatie

Europese Unie

Algemeen overzicht EU

Factsheet Europees Parlement

Wetgevingsoverzicht

Statistieken Eurostat

voormalige EP-leden >

4.

Foto's

De kaart van Europa als vingerafdruk
brandende torens
EU buries Guantanamo bay text
Belgische politie bij beschadigde auto