Criminaliteitsbeleid

Politieman

De Europese Unie vindt de veiligheid van de burgers erg belangrijk. Door het verdwijnen van grenzen en grenscontroles tussen de lidstaten heeft de criminaliteit binnen de EU ook een grensoverschrijdend karakter gekregen. Daarom werken de lidstaten nauw samen bij het bestrijden van criminaliteit.

De EU houdt zich onder andere bezig met de bestrijding van drugssmokkel, het witwassen van geld, mensensmokkel en cybercrime. Dit gebeurt op verschillende manieren. De politiediensten van de Europese landen werken steeds beter samen. Bijvoorbeeld door het uitwisselen van gegevens. Ook maken de lidstaten Europese wetgeving om criminaliteit te bestrijden.

Belangrijke organisaties in het bestrijden van grensoverschrijdende criminaliteit zijn Europol en Eurojust.

Inhoudsopgave van deze pagina:

1.

Staand beleid

Het opheffen van de grensposten binnen de Europese Unie heeft niet alleen geleid tot een stimulans van de economie, maar gaf ook de grensoverschrijdende criminaliteit een impuls. Het beleid van de Europese Unie is met name gericht op de aanpak van internationale criminele netwerken. Om deze te bestrijden is nauwe samenwerking nodig tussen de lidstaten op het gebied van politie en justitie.

Doel van het Europees criminaliteitsbeleid is de bestrijding van onder meer drugssmokkel, cybercrime, handel in gestolen auto's, het witwassen van geld, creditcardfraude en valsemunterij, pedofiele netwerken, mensensmokkel, en illegale orgaanhandel.

Samenwerking

Op praktisch vlak werken de nationale politiediensten steeds meer samen. Voor de bestrijding van criminaliteit (en terrorisme) bestaan twee gespecialiseerde EU-agentschappen die in Den Haag zijn gevestigd.

  • Europol heeft sinds 1999 als taak het vergemakkelijken van het verzamelen, uitwisselen en analyseren van gegevens op Europees niveau en het bevorderen van de samenwerking tussen de nationale politiediensten.
  • Eurojust heeft tot doel de bestrijding van zware, georganiseerde en grensoverschrijdende misdaad door de bevoegde instanties in de lidstaten te verbeteren. Dit gebeurt door coördinatie van onderzoeken en vervolgingen te stimuleren en verbeteren. Ook staat Eurojust de lidstaten bij om ervoor te zorgen dat onderzoek en vervolging doeltreffender worden.

Sinds 2012 kunnen EU-lidstaten in het Europees Strafregister Informatiesysteem (ECRIS) informatie uitwisselen over veroordeelde personen uit de Europese Unie. Op deze manier wordt voorkomen dat criminelen onder hun strafblad kunnen uitkomen door naar een andere lidstaat te verhuizen. In december 2018 zijn onderhandelaars van het Europees Parlement en de Raad het eens geworden over een hervormd ECRIS. Dit zal ook een database bevatten waarin informatie gedeeld wordt waarmee veroordeelde personen die geen Europees paspoort hebben, kunnen worden geïdentificeerd binnen de EU. Het voorstel moet nog formeel worden goedgekeurd.

Een aantal lidstaten van de Europese Unie wisselt vingerafdrukken, DNA-profielen en kentekenregistraties uit in de strijd tegen criminaliteit. Sinds augustus 2011 kunnen alle lidstaten dit doen, als zij aan een aantal voorwaarden voldoen. Nederland wisselt deze gegevens al uit met verscheidene landen. Deze uitwisseling is vastgelegd in het verdrag van Prüm.

Bestrijding van internetcriminaliteit

De bestrijding van internetcriminaliteit (cybercrime) is sinds 2010 een belangrijk aandachtspunt. Het European Cybercrime Centre (EC3) is een onderdeel van Europol, dat zich inzet voor het bestrijden van fraude en de verspreiding van kinderporno op internet. Medio 2014 ondertekenden het EC3 en ENISA een overeenkomst waarin de nauwere samenwerking en betere uitwisseling van kennis ter bestrijding van cybercrime is vastgelegd.

Bestrijding van witwassen

Het witwassen van -uit criminaliteit verkregen- geld wordt aangepakt met behulp van wetgeving die het mogelijk maakt om de opbrengsten van criminele activiteiten verbeurd te verklaren. Bovendien zijn financiële instellingen en bepaalde beroepsgroepen, zoals boekhouders, advocaten en casino-eigenaren, verplicht verdachte transacties te melden.

Bestrijding van drugscriminaliteit

In juni 2010 ondertekenden de Europese ministers van Binnenlandse Zaken een verdrag om drugssmokkel harder te bestrijden. De voornaamste doelstelling van het verdrag is om de aanvoer van cocaïne en heroïne naar Europa af te snijden. Hiervoor is de samenwerking met landen buiten de Europese Unie van groot belang. Ook de samenwerking tussen de Europese en niet-Europese instanties die bij de bestrijding van drugssmokkel betrokken zijn, wordt door het verdrag versterkt.

2.

Wie doet wat

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie, de Raad en het Europees Parlement een rol. Voor besluiten over de preventie van criminaliteit geldt de gewone wetgevingsprocedure. Voor besluiten over de operationele samenwerking, al dan niet in andere lidstaten, geldt dat de Raad beslist met eenparigheid van stemmen, na raadpleging van het Europees Parlement.

 

Europees orgaan

Verantwoordelijke

Europese Commissie

Eurocommissaris voor Migratie, binnenlandse zaken en burgerschap

Parlementaire commissie Europees Parlement

parlementaire commissie Burgerlijke vrijheden, Justitie en Binnenlandse Zaken

Nederlands lid commissie Europees Parlement

Lid/leden


Plaatsvervanger(s)

Raad van de Europese Unie

Raad Justitie en binnenlandse zaken (JBZ)

Nederlandse afvaardiging Raad van Ministers

Minister van Justitie en Veiligheid, Ferdinand Grapperhaus (CDA) en Minister voor Rechtsbescherming, Sander Dekker (VVD)

Invloed nationale parlementen

Nationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden. Bij samenwerking tussen de politiekorpsen kunnen de lidstaten van de Europese Unie ook initiatiefvoorstellen indienen. Voorwaarde is dat een initiatief ten minste door een kwart van de lidstaten wordt ingediend.

 

Nederlands orgaan

Verantwoordelijke

Tweede Kamer

Vaste commissie voor Veiligheid en Justitie (V&J)

Eerste Kamer

Eerste Kamercommissie voor Veiligheid en Justitie (V&J)

Betrokken bij uitvoering

 

Betrokken instantie EU/internationaal

Verantwoordelijke

Directoraat-Generaal

Directoraat-generaal Justitie en Consumentenzaken

Agentschap

Eurojust

Agentschap

Europol

3.

Juridisch kader

Het criminaliteitsbeleid is gebaseerd op het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VwEU).

  • beginselen en politiële en justitiële samenwerking: derde deel VwEU titel V hoofdstuk 1 art. 67, 71, 72, derde deel VwEU titel V hoofdstuk 4 art. 82, 83, 85, derde deel VwEU titel V hoofdstuk 5 art. 87-89, zevende deel VwEU art. 346.

4.

Lees meer

Bron

Taal

Informatie

Europese Unie

EN

Website van Europol

Europese Unie

EN

Website van Eurojust

Europese Unie

NL

Inleiding + samenvatting van de EU wetgeving

5.

Meer informatie

Achtergrondartikelen

Europese Unie

Algemeen overzicht EU

Factsheet Europees Parlement

Wetgevingsoverzicht

Statistieken Eurostat