Nederlandse Grondwet:
Actueel

In tweede lezing

In eerste lezing

Anders dan in veel landen van de EU (onder meer Finland, Frankrijk, Oostenrijk, Tsjechië en Zweden) bevat de Nederlandse Grondwet geen artikel waarin de positie van de taal is vastgelegd. In september 2010 diende de regering een voorstel in dat dit moet regelen. Aan dit artikel wordt ook een bepaling over het Fries toegevoegd.

Doel van het wetsvoorstel is waarborgen dat burgers altijd met de Nederlandse taal terecht kunnen bij de overheid. Verder krijgt de overheid een zorgplicht voor de taal opgelegd. Vastgelegd wordt dat Nederlands de hoofdtaal is en dat daarnaast andere talen, zoals het Fries, een gewaarborgde positie kunnen hebben. In voorbereiding is een soortgelijke regeling voor het gebruik van het Papiaments op Bonaire en het Engels op Sint Eustatius en Saba.

De bestuurlijke vertrouwenscrisis dwingt toekomstige regeringspartners te werken aan herstel van de relatie tussen burgers en overheid. Burgers willen serieus genomen worden door de overheid.

Daarom moet een regeerakkoord helder zijn over bijvoorbeeld aard, omvang en tempo van maatregelen om de overheidsfinanciën te saneren, over structurele hervormingen die voor de langere termijn nodig zijn (pensioenen, woningmarkt. arbeidsmarkt, studiefinanciering) en over samenhang met ecologie en cultuur. Dat schrijft informateur Tjeenk Willink in een bijlage bij zijn eindverslag.

De informateur vindt dat er niet gemarchandeerd mag worden met grondrechten, zoals het antidiscriminatiebeginsel, en evenmin met rechten ten aanzien van toelating en uitzetting van vreemdelingen. De overheid moet verder de grondwettelijke, statutaire en Europese rechtsorde handhaven en de ontwikkeling van de internationale rechtsorde bevorderen.

De Tweede Kamerleden Boris van der Ham (D66), Anja Timmer (PvdA) en Naïma Azough (GroenLinks) hebben een initiatiefwetsvoorstel ingediend om aan de vijf bestaande antidiscriminatiegronden (godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras en geslacht) toe te voegen 'handicap' en 'hetero- of homseksuele gerichtheid'.

Hiermee willen de indieners dat juridisch en maatschappelijk wordt verankerd dat gehandicapten en homoseksuelen niet mogen worden gediscrimineerd.

Wandelaars kunnen vanaf vandaag de route van het Haagse Grondwetpad lopen. De wandeling voert langs plaatsen die belangrijk zijn geweest bij de totstandkoming van de grondwet. De route wordt geopend door minister Ernst Hirsch Ballin van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK).

Het Grondwetpad is een initiatief van het ministerie van BZK en is bedoeld om het belang van Den Haag als 'constitutionele hoofdstad' duidelijk te maken. De wandeling duurt ongeveer een uur.

Het pad begint op de Hofplaats bij de Grondwetbank, de 45 meter lange marmeren bank waarin artikel 1 van de grondwet staat gebeiteld. De route gaat daarna onder meer langs het Binnenhof, de Kloosterkerk en Paleis Noordeinde.

De Eerste Kamer heeft met algemene stemmen het wetsvoorstel tot herstructurering van de Raad van State aangenomen. Hierdoor wordt er een scherper onderscheid gemaakt tussen de taken van de Raad op het gebied van wetgevingsadvisering en bestuursrechtspraak. Naast de afdeling bestuursrechtspraak komt er een nieuwe afdeling advisering. Zo wordt voorkomen dat leden die betrokken waren bij een advies later rechtspreken over hetzelfde onderwerp. 

De Raad van State telt voortaan slechts tien leden, naast de voorzitter (de koning), de vicepresident en de leden van het koninklijk huis aan wie zitting is verleend in de Raad van State. Zij vormen de zogenoemde volle Raad (de algemene vergadering van de Raad van State). De feitelijke werkzaamheden vinden echter plaats in de twee afdelingen. 

De tien leden van de volle raad zijn lid van beide afdelingen. Die afdelingen bestaan verder uit staatsraden en staatsraden in buitengewone dienst. Regel is dat staatsraden en staatsraden in buitengewone dienst lid zijn van één van de twee afdelingen. Benoeming in beide afdelingen is mogelijk, maar ook dan mag je als rechter niet betrokken zijn bij zaken waarover je eerder advies hebt uitgebracht.

De Staat mag niet toestaan dat de SGP geen vrouwen op de kandidatenlijst zet. Die partij handelt daarmee in strijd met het VN-Vrouwenverdrag en de Grondwet. De Hoge Raad  heeft dit uitgesproken in een cassatieberoep dat de Staat en de SGP hadden aangespannen.

De Hoge Raad bevestigt in hoofdlijnen een uitspraak van het Gerechtshof in Den Haag uit 2007, waarin de Staat werd opgedragen maatregelen tegen vrouwendiscriminatie door de SGP te nemen. De vrijheid van godsdienst en de vrijheid van verenging zijn ondergeschikt aan het antidiscriminatie beginsel.  De  Hoge Raad kan de Staat overigens niet dwingend opleggen dat er wettelijke maatregelen worden genomen om de discriminatie door de SGP tegen te gaan.

De SGP heeft teleurgesteld gereageerd, omdat de Raad van State in eerdere rechtzaak (over subsidiëring van de partij) vond dat die partij wel terecht een beroep deed op de vrijheid van godsdienst en de vrijheid van vereniging. Vooralsnog zijn er volgens de SGP geen gevolgen voor haar activiteiten.

bron: website rechtspraak.nl en sgp.nl

De initiatiefnemers van een voorstel om in de Grondwet bepalingen op te nemen over het correctief referendum, hebben besloten de behandeling op te schorten.

Tijdens de behandeling in de Tweede Kamer op 25 maart concludeerden de woordvoerders dat afhandeling door de huidige Tweede Kamer minder wenselijk is. Voor de huidige Kamer is inmiddels een ontbindingsbesluit vastgesteld. Als de huidige Tweede Kamer het voorstel over het correctief afhandelt en aanvaardt, betekent dit dat de Tweede Kamer die op 9 juni wordt gekozen daarover geen zeggenschap meer heeft. Als het voorstel uiteindelijk (na aanvaarding in de Eerste Kamer) wet wordt, kunnen de kiezers echter pas bij de verkiezingen na afloop van de komende parlementaire periode een uitspraak doen over de grondwetsherziening.

Op voorstel van de SGP'er Van der Staaij en na enig beraad besloten de indieners Femke Halsema, Paul Kalma en Boris van der Ham daarom de verdere behandeling uit te stellen tot na de verkiezingen van 9 juni.

Femke Halsema heeft, nu de Tweede Kamer mede vanwege de grondwetsherziening wordt ontbonden, op 8 maart 2010 een voorstel tot herziening van de Grondwet ingediend. Dit is de tweede lezing van haar voorstel om de bevoegdheid op te nemen voor rechters om wetten aan de Grondwet te toetsen. De overwegingswet was op 25 februari 2009 in het Staatsblad geplaatst.

(bron: kamerstuk 32.334, nrs. 1-3)

De vervroegde verkiezingen op 9 juni a.s. worden mede gehouden vanwege het tot stand komen van een overwegingswet tot herziening van de Grondwet. Op 25 februari 2009 kwam de wet tot stand houdende verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende tot invoering van de bevoegdheid tot toetsing van wetten aan een aantal bepalingen van de Grondwet door de rechter (Staatsblad 120).

Het voorstel hiertoe was ingediend door Femke Halsema (GroenLinks) en werd op 14 oktober 2004 door de Tweede Kamer en op 2 december 2008 door de Eerste Kamer aangenomen.

Na de verkiezingen kan de tweede lezing plaatsvinden in beide Kamers. Het betreffende wetsvoorstel is inmiddels al ingediend.

Het kabinet maakte op 12 februari 2010 bekend een wetsvoorstel in te dienen om de Nederlandse taal vast te leggen in de Grondwet. Er komt ook een bepaling over het Fries. Het kabinet vindt de Nederlandse taal een belangrijk onderdeel van de Nederlandse cultuur. Onder meer door de opkomst van het Engels dreigt het Nederlands in de verdrukking te komen. De overheid moet het gebruik van de Nederlandse taal bevorderen.

In 1997 verwierp de Tweede Kamer een voorstel in eerste lezing van de toenmalige Tweede Kamerleden Van Middelkoop en Koekkoek over hetzelfde onderwerp.

Op 9 juli 2009 hebben de ministers ter Horst en Hirsch Ballin de Staatscommissie Grondwet ingesteld. Deze commissie is een voortvloeisel van het coalitieakkoord van het kabinet-Balkenende IV van 7 februari 2007. Daarin is opgenomen dat in deze kabinetsperiode een staatscommissie advies gevraagd zal worden over de Grondwet, meer in het bijzonder over de voor- en nadelen van een preambule, de toegankelijkheid voor burgers, en de verhouding tussen de opgenomen grondrechten en de uit internationale verdragen voortvloeiende rechten, zoals het recht op eerlijke procesgang en het recht op leven. Het is de bedoeling dat de commissie voor 1 oktober 2010 advies uitbrengt.

In de taakomschrijving zijn de volgende onderwerpen opgenomen:

• - 

  De toegankelijkheid en de betekenis van de Grondwet voor burgers;
• - 

  De opneming van een preambule, waarin begrepen een concreet tekstvoorstel, tenzij de staatscommissie het kabinet zou willen adviseren hiertoe niet over te gaan;
• - 

  De verhouding tussen de opgenomen grondrechten en de uit internationale verdragen voortvloeiende rechten, zoals het recht op een eerlijke procesgang en het recht op leven;
• - 

  De grondrechten in het digitale tijdperk;
• - 

  De invloed van de internationale rechtsorde op de nationale rechtsorde;
• - 

  De verhouding tussen wezenlijke Nederlandse constitutionele waarden en besluiten van volkenrechtelijke organisaties of verdragsbepalingen;
• - 

  De beperkingsystematiek van grondrechten

De Staatscommissie is alsvolgt samengesteld

• - 

  mw. prof. mr. W.M.E. Thomassen, raadsheer Hoge Raad der Nederlanden (voorzitter)
• - 

  prof. dr. L.F.M. Besselink, hoogleraar Europees constitutioneel recht, Universiteit Utrecht;
• - 

  mw. prof. dr. M.L.H.K. Claes, hoogleraar Europees en vergelijkend constitutioneel recht, Universiteit van Tilburg;
• - 

  mw. prof. mr. J.H. Gerards, hoogleraar staats- en bestuursrecht, Universiteit Leiden;
• - 

  mw. mr. L.Y. Gonçalves-Ho Kang You, staatsraad i.b.d., Raad van State;
• - 

  prof. mr. C.A.J.M. Kortmann, emeritus-hoogleraar Staatsrecht, bestuursrecht en algemene staatsleer, Radboud Universiteit Nijmegen;
• - 

  prof. mr. R. de Lange, hoogleraar staats- en bestuursrecht, Erasmus Universiteit Rotterdam;
• - 

  mw. prof. mr. B.M. Oomen, bijzonder hoogleraar rechtspluralisme, Universiteit van Amsterdam;
• - 

  mw. prof. mr. G. Overkleeft-Verburg, hoogleraar staats- en bestuursrecht, Erasmus Universiteit Rotterdam;
• - 

  drs. J.P. de Vries, voormalig hoofdredacteur Nederlands Dagblad en voormalig lid staatscommissie-Biesheuvel.

In het TV-programma Buitenhof van 10 mei 2009 heeft het Tweede Kamerlid Atzo Nicolai te kennen gegeven met een initiatiefwetsvoorstel te zullen komen om de vrijheid van meningsuiting te verruimen: Geert Wilders moet harde uitspraken over de islam kunnen doen, zonder daarvoor vervolgd te worden.

Harde uitspraken en haat zaaien zullen volgens dit voorstel mogen, als zij worden gedaan in het kader van het maatschappelijk debat én niet aanzetten tot geweld of discriminatie.

Op 22 mei 2008 heeft minister Ter Horst van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een brief aan de Tweede Kamer verzonden, waarin zij aangeeft dat er een Huis voor Democratie en Rechtsstaat zal komen. In het schooljaar 2008/2009 start het Huis in een voorlopige opzet met een programma voor scholieren. Zij maken op een aansprekende en actieve manier kennis met de werking van het politieke stelsel en de rechtsstaat in Nederland. De komende jaren zal het Huis, dat in Den Haag wordt gevestigd, zijn definitieve vorm krijgen.

Huis voor democratie en rechtsstaat

‘Het Huis voor Democratie en Rechtsstaat ontvangt gemiddeld 1.000 bezoekers per dag, waaronder op drukke schooldagen rond de 750 scholieren. Zij maken op een aansprekende en actieve manier kennis met de werking van het politieke stelsel en de rechtsstaat in Nederland. Ze zien zelf hoe politieke besluitvorming plaatsvindt. Ze ervaren in politieke simulaties zelf hoe lastig het is om afwegingen te maken. Ze gaan in gesprek met volksvertegenwoordigers en bewindspersonen. Leerlingen kruipen in de rol van journalist, gaan in gesprek met burgers over politieke kwesties, maken een film of spelen een simulatiespel over parlementaire besluitvorming of over een rechtszaak.’

Dit is een passage uit de impressie van het Huis voor Democratie en Rechtsstaat, die minister Ter Horst van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties namens het kabinet aan de Tweede Kamer zond. In haar brief aan de Kamer ging zij in op het programma en de opzet van het Huis. Het kabinet stelt hiervoor met ingang van 2012 structureel 3,5 miljoen euro ter beschikking.

In de periode tot 2012 moet het vanuit een voorlopige opzet toegroeien tot een volwaardig Huis voor Democratie en Rechtsstaat waarin jaarlijks 200.000 scholieren kunnen deelnemen aan programma’s. In dat jaar zal ook een evaluatie plaatsvinden. Voor de feitelijke exploitatie van het Huis zal een nieuwe onafhankelijke stichting worden opgericht.

Thema’s

In het Huis zullen de volgende inhoudelijke thema’s aan de orde komen:

• - 

  staatsburgerschap, rechtsgelijkheid, kiesrecht
• - 

  burgerrechten
• - 

  de rechtsstaat, scheiding der machten
• - 

  de werking van de representatieve democratie en de rol van de monarchie
• - 

  positie ambtenaren
• - 

  openbaarheid, publieke controle en publieke verantwoording, rol van media, politici en burgers
• - 

  burgerinitiatieven, actief burgerschap, burgerparticipatie, vrijwilligerswerk
• - 

  niet-democratische systemen.

Huisvesting in Den Haag

Inzet is dat het Huis een fysieke vestiging in den Haag zal krijgen, nabij het Binnenhof. Het huis is echter niet alleen een fysiek gebouw, maar veeleer een conceptueel kader waarbinnen men activiteiten verricht, in Den Haag, in het land en op internet. Begonnen wordt met een programma voor 25.000 scholieren per jaar.

Het kabinet gaat ervan uit dat de gemeente Den Haag naast de basissubsidie van de rijksoverheid aanvullende middelen zal bijdragen in het kader van de huisvesting. De gemeente Den Haag heeft ideeën om het Huis vanaf 2013 op de hoek Spui/Kalvermarkt onder te brengen. In 2010 ontstond evenwel onzekerheid over deze locatie.

Vooruitlopend op de installatie van de staatscommissie Grondwet heeft het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een aantal voorstudies laten uitvoeren. Deze zijn gratis in PDF-formaat te downloaden door hierna op de titels te klikken.