Zittingsduur Eerste Kamer

Bij de Tweede Kamer is een wijzigingsvoorstel van de Grondwet in eerste lezing in behandeling om de zittingstermijn van de Eerste Kamer verlengen van vier naar zes jaar waarbij om de drie jaar beurtelings 38 en 37 leden worden gekozen. Deze wijze van verkiezn werd ook voor de Grondwetswijziging van 1983 toegepast.

Hoewel de staatscommissie parlementair stelsel onderkende dat er aan de huidige wijze (om de vier jaar) nadelen verbonden zijn zoals een landelijke politisering van de verkiezingen van de provinciale staten mer daaruit voortvloeiend de vraag of het kabinet zijn meerderheid in de Eerste Kamer wel zou 'behouden', oordeelde de commissie toch de voordelen niet opwogen tegen de nadelen. Zo zou het voor kleine partijen moeilijker zijn in de Eerste Kamer te komen. Ook zou door de vetraagde doorwerking van de provinciale staten verkiezingen de democratische legitimiteit van de beslssingen van de Eerste Kamer tger duscussie worden gesteld. De staatscommissie adviseerde daarom de wijze van verkiezing niet te wijzigen.

Het kabinet oordeelde echter anders en na een internetconsultatie in het najaar van 2019 diende minister Ollongren wetsvoorstel op 17 juli 2020 bij de Tweede Kamer in.

Inhoudsopgave van deze pagina:

1.

Het voorstel

In het wetsvoorstel worden de artikelen 52, 55 en 64 gewijzigd. In artikel 52 komt het tweede lid te luiden

 

De zittingsduur van de Eerste Kamer is zes jaren. Om de drie jaren treden beurtelings achtendertig leden en zevenendertig leden af

In artikel 55 wordt de laatste volzin waarin staat wanneer de verkiezingen voor de Eerste Kamer worden gehouden, geschrapt. Het artikel komt te luiden:

 

De leden van de Eerste Kamer worden gekozen door de leden van provinciale staten en de leden van een kiescollege als bedoeld in artikel 132a, derde lid.

Overigens is voor dit artikel is ook een ander voorstel tot wijziging in behandeling. Daarmee krijgen niet-ingezeten Nederlanders invloed op de samenstelling van de Eerste Kamer hebben.

In artikel 64 wordt de tekst van het vierde lid aangepast

 

De wet stelt de zittingsduur van een na ontbinding optredende Kamer vast; de termijn is ten hoogste een jaar langer dan de in artikel 52 genoemde termijnen.

Daarnaast worden enkele overgangsbepalingen in een additioneel artikel voorgesteld.

2.

Achtergrond

Alle Eerste Kamerleden worden nu om de vier jaar getrapt gekozen enkele weken na de verkiezingen van de Provinciale Staten. Daarmee hebben deze verkiezingen een dubbele belasting gekregen. Leden van de Provinciale Staten en de leden van de kiescolleges voor de Eerste Kamer in de Caribische Openbare lichamen kiezen drie maanden nadat zij zijn verkozen de leden van de Eerste Kamer. De Provinciale Statenverkiezingen worden hierdoor vaak overschaduwd door de verkiezing van de Eerste Kamer en landelijke thema's. Het politieke karakter van de Eerste Kamer staat op gespannen voet met haar rol als college van reflectie en heroverweging.

Een langere zittingsduur moet zowel de legitimiteit van de Eerste Kamer als die van de provinciale staten ten goede komen. Het beurtelings kiezen van 38 en 37 leden zal er voor moeten zorgen dat de Eerste Kamer beter aansluit bij haar staatkundige positie, eigen legitimatie en zal bijdragen aan haar stabiliteit.

3.

Historische ontwikkeling

Van 1815 tot 1848 werden de Leden van de Eerste Kamer benoemd door de Koning. Met de grondwetsherziening van 1848 werd besloten tot indirecte verkiezingen van de Eerste Kamer. De zittingsduur werd op negen jaar gesteld en om de drie jaar werd een derde van de leden gekozen. In 1922 werd de zittingsduur teruggebracht naar zes jaar, waarbij om de drie jaar de helft van de senatoren werd gekozen. De reden voor deze zittingsduur was dat de Eerste Kamer zich moest onderscheiden van de Tweede Kamer om het tweekamerstelsel te beschermen.

In 1983 is overgegaan op vierjaarlijkse verkiezingen van de Eerste Kamer als geheel. Dit is het politieke karakter van de Eerste Kamer gaan benadrukken waardoor de rol van de Eerste Kamer als college van reflectie en heroverweging onder druk is komen te staan.