Politieke situatie Slovenië

Vergaderzaal Sloveense parlement
Bron: IPU.org

Na de verkiezingen van 2022 werd Robert Golob i, partijleider van de nieuwe centrumlinkse partij 'Vrijheidsbeweging', minister-president. Zijn partij won die verkiezingen. Daarmee kwam er een einde aan de regeerperiode van premier Janez Jansa i. Hij leidde sinds 2020 een centrumrechts kabinet dat regelmatig in opspraak kwam omdat het naar autocratie neigde en kenmerken van een illiberale democratie aannam. De inperking van de persvrijheid en schendingen van de rechtstaat tijdens Jansa's regeerperiode baarden de EU zorgen.

Na de onafhankelijkheidsverklaring in december 1990 werden aanvankelijk breed samengestelde kabinetten gevormd. Aan de verkiezingen namen veel partijen deel en in het parlement had geen enkele partij een overwicht. De liberaal Janez Drnovsek was tussen 1992 en 2002 minister-president van vier kabinetten. Een door de christendemocraat Andrej Bajuk geleid centrumrechts kabinet kende in 2000 een korte levensduur.

In de periode 2000-2004 waren er wederom breed samengestelde kabinetten. In 2004-2008 leidde Jansa een centrumrechts kabinet. Tussen 2008 en 2012 had Slovenië een centrumlinks kabinet met sociaaldemocraat Borut Pahor i als premier. Nadat het kabinet in december 2011 vroegtijdig viel na een motie van wantrouwen werden voor de eerste keer in de Sloveense geschiedenis vervroegde verkiezingen gehouden. Hoewel de partij van Jansa de verkiezingen niet won, werd Jansa opnieuw premier in 2012. Beschuldigingen van corruptie leidden in 2013 tot het opstappen van meerdere partijen uit de coalitie. In de periode van 2011 tot 2020 werden in totaal vijf verschillende, overwegend centrumlinkse, kabinetten gevormd. Omdat vijf opeenvolgende minister-presidenten vroegtijdig hun ontslag indienden, maakte geen enkel kabinet de volledige regeertermijn af.

Slovenië was van januari tot en met juni 2008 en van juli tot en met december 2021 voorzitter van de Raad van de Europese Unie i. De Sloveen Janez Lenarčič i is Eurocommissaris voor Crisisbeheer i.

Inhoudsopgave van deze pagina:

1.

Staatsvorm, partijen en kiesstelsel

Slovenië is een parlementaire republiek waarin de president vrijwel alleen ceremoniële taken heeft. De president wordt rechtstreeks gekozen voor een periode van vijf jaar (er geldt een maximum van twee ambtstermijnen). De uitvoerende macht berust bij het kabinet dat onder leiding staat van de premier. De regering kan onder meer wetsvoorstellen indienen, net als parlementsleden, de Nationale Raad of ten minste 5000 kiezers.

Wetsvoorstellen worden door de Nationale Vergadering behandeld. De Nationale Vergadering heeft verder een controlerende taak. Het parlement van Slovenië bestaat uit twee Kamers, Drzavni Zbor (Nationale Vergadering) en Drzavni Svet (Nationale Raad). De Nationale Vergadering is wetgevend lichaam en moet vertrouwen uitspreken in het kabinet en zijn ministers.

De Nationale Raad heeft (als college) het recht van initiatief en een terugzendrecht. Ook kan hij opdracht geven tot het houden van een wetgevingsreferendum of tot toetsing van wetten aan de Grondwet. Slovenië heeft een Constitutioneel Hof en kent referenda. Zowel de toetreding tot de NAVO als de EU werden aan de bevolking in een referendum voorgelegd.

Kiesstelsel

De Drzavni Zbor (Nationale Vergadering) heeft 90 leden. Er worden er 88 direct gekozen in acht districten, op basis van evenredige vertegenwoordiging. Zetels worden allereerst toegekend op basis van de uitslag in de districten en daarna via de landelijke uitslag. Er is een zetel voor zowel de Hongaarse als de Italiaanse minderheid. Verkiezingen worden iedere vier jaar gehouden.

De Drzavni Svet (Nationale Raad) heeft 40 leden. Alle leden worden indirect gekozen. Als vertegenwoordigers van lokale belangen worden in 22 districten kiesmannen gekozen. Daarbij is een absolute meerderheid vereist, hierdoor is soms een tweede ronde nodig. Deze kiesmannen kiezen 22 leden. De overige 18 leden worden namens belangenorganisaties gekozen, eveneens door kiesmannen. Er zijn vier zetels voor zowel werkgevers- als werknemersorganisaties, vier voor de landbouw- en middenstandsector en zes voor niet-economische belangen. De zittingsduur van de Nationale Raad is vijf jaar.

Partijen

Bij de verkiezingen van 2022 kwam een nieuwe partij, de groene liberale Vrijheidsbeweging (Gibanje Svoboda, GS) van Robert Golob i sterk op en won de verkiezingen. De partij werd opgericht als opvolger van de groene partij Z.DEJ (Stranka zelenih dejanj, Groene Actie Partij) en zet in op een snelle energietransitie en een positievere Europese houding. De huidige coalitie bestaat verder uit de groene socialistische partij Levica (Links) en de SD (Socialni Demokrati, Sociaaldemocraten) van oud-premier en oud-president Pahor i, die lang de grootste partij in de Sloveense politieke geschiedenis was.

De Sloveense politiek werd lange tijd beheerst door de SD en de rechts-conservatieve SDS (Slovenska Demokratska Stranka, Sloveense Democratische Partij), die sinds 1993 geleid wordt door voormalig premier Jansa i. Bij de verkiezingen van 2011 werd een nieuwe, centrumlinkse partij, PS (Pozitivna Slovenija, Postief Slovenië) de grootste. Een belangrijke rol in de Sloveense politiek speelt ook de centrumlinkse belangenpartij DeSUS (Demokratična Stranka Upokojencev Slovenije, Democratische Partij van de gepensioneerden in Slovenië). In de aanloop naar de verkiezingen van 2014 trad de jurist Miro Cerar naar voren met de centrumlinkse partij SMC (Stranka Mira Cerarja). Deze partij werd de winnaar tijdens die verkiezingen.

In 2018 kwam de sociaal-liberale LMS (Lista Marjanna Sarca) sterk op. SNS (Slovenska Nacionalna Stranka, Sloveense Nationale Partij) is een kleine, nationalistische en eurosceptische partij. De christendemocratische partij Nieuw Slovenië (NSi) won zetels bij de verkiezingen in 2020 en maakte deel uit van het kabinet-Jansa van 2020-2022.

Zetelverdeling Državni zbor vanaf 1992

jaar

ZLSD

SD

SDSS

SDS

NSi

Zares

LDS

DeSUS

SNS

SLS-

SKD

   

Ov.

verk.-

datum

1992

14

4

   

22

 

12

25

   

11

6 dec.

1996

9

16

   

25

5

4

29

     

8 dec.

2000

9

14

   

34

4

4

17

   

4

15 okt.

2004

10

29

9

 

23

4

6

7

     

3 okt.

2008

29

28

 

9

5

7

5

5

     

21 sept.

 

SD

SDS

NSi

PS

LMS

DeSUS

SNS

SMC

       

2011

10

26

4

28

 

6

6

     

8

4 dec.

2014

6

21

5

4

 

10

 

36

   

8

13 juli

2018

10

26

7

 

13

5

3

10

   

16

3 juni

 

SD

SDS

NSi

Levica

LMS

DeSUS

SNS

SMC

       

2020

10

23

5

9

13

5

3

9

   

6

13 maart

 

SD

SDS

NSi

Levica

LMS

DeSUS

SNS

SMC

GS

NS*

   

2022

7

27

8

5

0

0

0

0

41

2

0

24 april

  • Deze zetels behoren toe aan de Italiaanse en Hongaarse nationale minderheid.

2.

Kabinetten vanaf 1992

naam

periode

kleur

partijen

belangrijke ministers

Drnovsek I

16 mei 1992-25 januari 1993

brede coalitie

LDS-SDSS-ZLSD-ZS-DS-SSS

BuZa: Rupel

Drnovsek II

25 januari 1993-27 februari 1997

brede coalitie

LDS-ZLSD (tot jan 1996)-SDSS (tot mrt 1994)-SLD

BuZa: Peterle

1995: Thaler

1996: Kracun

Drnovsek III

27 februari 1997-7 juni 2000

centrumrechts

LDS-SLS-DeSUS

BuZa: Frlec

1997: Thaler

Bajuk

7 juni 2000-30 november 2000

christendem.

SDS-SLS/SKD

BuZa: Peterle

Drnovsek IV

30 november 2000-19 december 2002

brede coalitie

LDS-ZLSD-SLS/SKD

BuZa: Rupel

Europa: Potocnik i

Rop

19 december 2002-3 december 2004

brede coalitie

LDS-ZLSD-SLS

BuZa: Rupel

2004: Vajgl

Europa: Potocnik

Jansa I

3 december 2004-21 november 2008

centrumrechts

SDS-NSi-SLS-DeSUS

BuZa: Rupel

Pahor

21 november 2008-10 februari 2012

sociaal-liberaal

SD-DeSUS-LDS-Zares (tot juni 2011)

BuZa: Zbogar

Jansa II

10 februari 2012-20 maart 2013

centrumrechts

SDS-NSi-DeSUS

BuZa: Rupel

Bratusek

20 maart 2013 - 8 september 2014

centrumlinks

PS-SD-DeSUS

BuZa: Erjavec

Cerar

8 september 2014 - 13 september 2018

centrumlinks

SMC-SD-DeSUS

BuZa: Erjavec

 

Sarec

13 september 2018-13 maart 2020

centrumlinks

LMS-SD-DeSUS

BuZa: Cerar

Jansa III

13 maart 2020 - 1 juni 2022

rechts

SDS-NSi-DeSUS-SMC

BuZa: Logar

Golob

1 juni 2022 - heden

centrumlinks

GS-SD-Levica

BuZa: Fajon