Kapítulo 7: Gobièrnunan desentralisá
Kapítulo 7 ta kontené e stipulashonnan tokante provinsianan, munisipionan, entidatnan públiko i outoridatnan di maneho di awa (waterschappen). Mayoria di e stipulashonnan den e kapítulo aki ta trata provinsianan i munisipionan. Ku e modifikashon di Konstitushon di 2017 a agregá e entidatnan públiko karibense na e kapítulo aki tambe. Den teksto di Konstitushon ta stipulá ku Hulanda ta un estado unitario desentralisá. Pa un banda, provinsianan i munisipionan tin un outoridat general pa establesé reglanan i goberná, ku por wordu limitá solamente pa lei òf a base di lei. Pa otro banda, nan ta obligá pa kooperá den e ehekushon di reglanan establesé pa outoridatnan superior i por wordu someté na supervishon pa lei òf a base di lei.
Inhoud
123: Teritorio di provinsia i munisipio
- Den lei, por disolvé provinsia i munisipio, i instituí provinsia i munisipio nobo.
- Lei ta regla modifikashon di e límitenan di provinsia i munisipio.
124: Autonomia; kogobernashon
- Ta laga e kompetensia di regulá i goberná e asuntunan propio di provinsia i munisipio den man di nan gobièrnu.
- Den òf a base di lei, por eksigí di e gobièrnunan di provinsia i munisipio ku nan ta ehersé nan kompetensia di regulá i goberná.
125: Órganonan provinsial i munisipal
- Na kabes di provinsia i munisipio tin konseho provinsial, respektivamente konseho munisipal. Nan reunionnan ta públiko, eksepto den e kasonan ku lo regla den lei.
- Kolegio ehekutivo provinsial i e komisario di Rei tambe ta forma parti di gobièrnu di provinsia; kolegio ehekutivo munisipal i alkalde tambe ta forma parti di gobièrnu di munisipio.
126: Instrukshon di ofisina pa Komisario di Rei
Den lei, por stipulá ku komisario di Rei ta enkargá ku ehekushon di un instrukshon di kargo ku gobièrnu duna.
127: Establesimentu di ordenansa
Konseho provinsial, respektivamente konseho munisipal, ta adoptá ordenansa provinsial, respektivamente munisipal, eksepto den e kasonan ku lo determiná den lei òf ku nan mes lo stipulá a base di lei.
128: Otorgamentu di kompetensia na otro órganonan
Eksepto den e kasonan na kua ta referí den artíkulo 123, ta solamente konseho provinsial, respektivamente konseho munisipal, por otorgá kompetensia den sentido di artíkulo 124, insiso unu, na otro órgano ku no ta esunnan menshoná den artíkulo 125.
129: Elekshon di miembronan di Staten provinsial i munisipio; durashon di mandato; inkompatibilidatnan; votashon sin mandato
- E hulandesnan residente di kada provinsia, respektivamente munisipio, ku ta kumpli ku e rekisitonan pa elekshon di Kámara di Representante di Staten General ta elegí e miembronan di konseho provinsial i di konseho munisipal direktamente. Pa membresia, e mesun rekisitonan ta konta.
- Ta elegí e miembronan a base di representashon proporshonal, denter di e márgennan ku lo fiha den lei.
- Artíkulo 53, insiso dos, i artíkulo 59 ta aplikabel. Artíkulo 57a ta aplikabel analógikamente.
- Periodo di seshon di konseho provinsial i konseho munisipal ta kuater aña, eksepto den e kasonan ku lo determiná den lei.
- Lei ta stipulá kua ta e funshonnan ku no por ehersé pareu ku membresia. Lei por stipulá sierto impedimentu pa membresia ku ta derivá di parentesko òf matrimonio, i ku realisashon di sierto akto indiká den lei por hiba na pèrdida di membresia.
- E miembronan ta vota sin risibí instrukshon obligatorio.
130: Derechi di voto pa ekstranheronan
Lei por otorgá e derecho di elegí e miembronan di konseho munisipal i e derecho di ta miembro di konseho munisipal na residente ku no ta hulandes, kon tal ku nan ta kumpli por lo ménos ku e rekisitonan ku ta konta pa residente ku sí ta hulandes.
131: Nombramentu di Komisario di Rei i burgemeester
Ta nombra, suspendé i retirá komisario di Rei i alkalde na un manera ku lo stipulá den lei. A base di lei, por fiha regla adishonal tokante e prosedimentunan ku mester sigui pa hasi esei.
132: Areglo legal di provinsia i munisipio; supervishon; belastingnan
- Lei ta regla organisashon interno di provinsia i munisipio, i tambe komposishon i e kompetensianan di nan gobièrnunan.
- Lei ta regla supervishon riba tal gobièrnunan.
- Ta solamente den e kasonan ku lo determiná den òf a base di lei por someté desishon di tal gobièrnunan na supervishon previo.
- Ta solamente mediante dekreto real por anulá desishon di tal gobièrnunan, pa motibu di konflikto ku derecho òf ku interes general.
- Lei ta regla e medidanan den kaso di inkumplimentu pa loke ta regulashon i gobernashon eksigí a base di artíkulo 124, insiso dos. Den lei, por tuma medida ku ta desviá for di artíkulo 125 i 127 den kaso ku gobièrnu di un provinsia òf di un munisipio neglishá su tareanan gravemente.
- Lei ta determiná ki impuesto e gobièrnunan di provinsia i munisipio por imponé, i ta regla nan relashon finansiero ku Estado.
132a: Entidatnan públiko karibense
- Den lei, por instituí i disolvé, den e parti karibense di Hulanda, entidat públiko teritorial ku no ta provinsia ni munisipio.
- Artíkulo 124, 125 i 127 te ku 132 ta aplikabel analógikamente na tal entidatnan públiko.
- Den tal entidatnan públiko, ta tene elekshon pa un kolegio elektoral pa Senado. Artíkulo 129 ta aplikabel analógikamente.
- Pa e entidatnan públiko akí, por fiha regla i tuma otro medida spesífiko en bista di sirkunstansia partikular ku ta hasi e entidatnan públiko akí esensialmente diferente for di e parti europeo di Hulanda.
133: Autoridatnan di awa
- Disolushon i institushon di outoridat di maneho di awa, regulashon di nan tareanan i organisashon interno, i komposishon di nan gobièrnu ta tuma lugá mediante ordenansa provinsial, konforme e reglanan ku lo fiha den lei, te asina leu ku no a stipulá otro kos den òf a base di lei.
- Lei ta regla e kompetensia regulatorio i demas kompetensianan di e gobièrnunan di e outoridatnan di maneho di awa, i tambe e karakter públiko di nan reunionnan.
- Lei ta regla e supervishon provinsial i di otro tipo riba tal gobièrnunan. Ta solamente pa motibu di konflikto ku derecho òf ku interes general por anulá desishon di tal gobièrnunan.
134: Otro entidatnan públiko
- Den òf a base di lei, por instituí i disolvé entidat públiko pa profeshon i empresa, i entidat públiko di otro tipo.
- Lei ta regla e tareanan i organisashon interno di tal entidatnan públiko, e komposishon i kompetensianan di nan gobièrnunan, i tambe e karakter públiko di nan reunionnan. Den òf a base di lei, por otorgá kompetensia regulatorio na nan gobièrnunan.
- Lei ta regla supervishon riba tal gobièrnunan. Ta solamente pa motibu di konflikto ku derecho òf ku interes general por anulá desishon di tal gobièrnunan.
135: Regulashonnan komun
Lei ta fiha regla pa asuntu den kua dos òf mas entidat públiko ta enbolbí. Esei por inkluí institushon di un entidat públiko nobo; den tal kaso, artíkulo 134, insiso dos i tres, ta aplikabel.
136: Areglo di disputa pa entidatnan públiko
Ta resolvé disputa entre entidat públiko mediante dekreto real, a ménos ku tratamentu di e disputa ta korespondé na poder hudisial òf ku den lei a enkargá otro instansia ku su resolushon.